Wyzwania w zakresie etyki transplantacyjnej

dr n. o zdr. Elżbieta Antos

Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego, Wydział Rehabilitacji, Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Adres do korespondencji: dr n. o zdr. Elżbieta Antos, Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego, Wydział Rehabilitacji, Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie, ul. Marymoncka 34, 00-968 Warszawa, e-mail: ela.antos@op.pl

  • Omówienie najważniejszych obaw społecznych i dylematów etycznych dotyczących transplantacji
    • przeszczepienie narządów od dawców zmarłych: kryterium śmierci mózgu, zgoda domniemana na pobranie narządów a opinia rodziny zmarłego, stanowisko Kościoła katolickiego i innych związków wyznaniowych wobec transplantacji
    • przeszczepienie narządów od dawców żywych: aspekty prawne przekazania narządu, dawstwo altruistyczne, obawa przed handlem narządami i komercjalizacją transplantacji
  • Poltransplant – jednostka koordynująca przeszczepy narządów w Polsce, jej zadania i obowiązki

Na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci nastąpił niebywały postęp w medycynie, który zaowocował uznaniem transplantacji w środowisku medycznym i praktyce klinicznej za skuteczną metodę leczenia schyłkowej niewydolności narządów. Od 1966 roku, czyli od czasu wykonania pierwszego udanego przeszczepienia nerki w Polsce przez chirurga prof. Jana Nielubowicza i internistę nefrologa prof. Tadeusza Orłowskiego, procedury transplantacyjne stały się faktem i obowiązującym kanonem leczenia. Na początku były to zabiegi przeprowadzane bez określonych uregulowań prawnych, do tego towarzyszyło im duże napięcie społeczne. Determinacja wielu wybitnych naukowców doprowadziła do ustanowienia regulacji prawnych w tym zakresie oraz utworzenia struktur odpowiedzialnych za koordynację pobierania i przeszczepiania narządów. Dodatkowo zapoczątkowano zakrojone na szeroką skalę dyskusję i edukację społeczną, do tej pory zdominowane przez opisy transplantacyjnych niepowodzeń1,2.

Obecnie w Polsce większość przeszczepianych narządów pochodzi od dawców zmarłych w mechanizmie śmierci mózgu. Od niedawna rozwija się także program przeszczepiania nerek od dawców żywych oraz pobrania narządów od dawców, których zgon nastąpił wskutek nagłego zatrzymania krążenia (NHBD – non-heart-beating donation)3.

Rozważania etyczne w zakresie medycyny transplantacyjnej zawsze mają głęboki wydźwięk, ponieważ dotyczą aspektów nierozerwalnie związanych z dramatyzmem śmierci dawcy, ryzykiem zgonu osoby oczekującej na przeszczep lub w przypadku dawców żywych z realnym ryzykiem uszczerbku na zdrowiu i powikłań u osoby zdrowej. Aspekty etyczne i medyczne dotyczące dawstwa od osób zmarłych i od dawców żywych są zróżnicowane, zatem zostaną przeanalizowane osobno.

Przeszczepianie narządów od dawców zmarłych

Pozyskiwanie organów jest jednym z ważniejszych problemów transplantologii, związanym z wieloma dylematami natury etycznej. W Polsce narządy wykorzystywane do przeszczepiania w znacznej większości pochodzą od dawców zmarłych3,4.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Przeszczepianie od dawców żywych

Jedną z metod zwiększenia liczby dawców narządowych jest przeszczepianie od dawców żywych. Metoda ta pociąga za sobą wiele zagadnień natury etycznej, psychologicznej, [...]

Podsumowanie

Medycyna transplantacyjna wiąże się z wieloma unikalnymi problemami medycznymi, etycznymi i obyczajowymi. Bez wątpienia najważniejsze etyczne zastrzeżenia wśród społeczeństwa budzą: sposób orzekania śmierci, [...]