Okiem praktyka

Pochodne witaminy A w terapii schorzeń łojotokowych i trądziku różowatego

dr hab. n. med. Beata Bergler-Czop, prof. nadzw. SUM

Katedra i Klinika Dermatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Beata Bergler-Czop, prof. nadzw. SUM, Katedra i Klinika Dermatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, ul. Francuska 20/24, 40-027 Katowice, Tel/fax (32)2561182, e-mail: bbergler-czop@sum.edu.pl

  • Mechanizm działania retinoidów
  • Retinoidy miejscowe i ogólne w trądziku pospolitym – dawkowanie, skuteczność leczenia
  • Objawy uboczne i przeciwwskazania do stosowania izotretynoiny
  • Postępowanie w łojotoku, łojotokowym zapaleniu skóry oraz trądziku różowatym

Pochodne witaminy A

Grupa retinoidów obejmuje witaminę A i wszystkie jej pochodne. Działanie pochodnych witaminy A na proliferację keratynocytów po raz pierwszy zauważono w roku 1949. W terapii miejscowej roztwór tretynoiny po raz pierwszy zastosowano w 1971 roku.

Retinoidy ze względu na wpływ na transkrypcję DNA modyfikują wzrost i różnicowanie komórek, mają działanie immunomodulacyjne i przeciwnowotworowe. Komórkowy mechanizm tego zjawiska polega na wewnątrzkomórkowej RAR-zależnej izomeryzacji izotretynoiny.

Retinoidy hamują także cykl komórkowy w sposób niezależny od receptorów i pobudzają apoptozę sebocytów, bez indukcji podobnego zjawiska w keratynocytach. Blokują również syntezę lipidów poprzez hamowanie terminalnego różnicowania zależnego od RAR (retinoic acid receptor) i RXR (retinoid X receptor), a także wpływają na zmniejszenie produkcji androgenów przez blokowanie 3-α-hydroksysteroidowej aktywności dehydrogenazy retinolu.

Działanie przeciwzapalne polega głównie na hamowaniu migracji neutrofilów, poprzez redukcję ekspresji metaloproteinazy macierzy zewnątrzkomórkowej (MMP – matrix metalloproteinase) – kolagenazy, żelatynazy, stromielizyny, matrylizyny. Pochodne witaminy A hamują także czynnik transkrypcyjny AP-1, blokując w ten sposób MMPs, które przebudowują i rozkładają macierz skóry.

Hamowanie przebudowy macierzy komórkowej, a także wzrost syntezy mukopolisacharydów, kolagenu i fibronektyny oraz hamowanie kolagenazy mają duże znaczenie w zmniejszaniu bliznowacenia, co jest unikatową cechą pochodnych witaminy A.

Retinoidy powodują również zmianę monocytów w makrofagi CD209, które fagocytują Propionibacterium acnes.

Apoptoza sebocytów eliminuje komórki macierzyste sebocytów i komórki prekursorowe gruczołów łojowych – dzięki temu efekty działania leków tej grupy są długotrwałe lub nawet permanentne. Retinoidy dodatkowo oddziałują na normalizację procesu dojrzewania i złuszczania keratynocytów, pobudzają angiogenezę oraz syntezę kolagenu, a także hamują produkcję anionów nadtlenkowych odpowiedzialnych za rozpad keratynocytów.

Wpływ na dół „drabiny trądziku” hamuje tworzenie się mikrozaskórników, co skutkuje spadkiem możliwości rozwoju wykwitów zapalnych i niezapalnych.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Pochodne witaminy A

Grupa retinoidów obejmuje witaminę A i wszystkie jej pochodne. Działanie pochodnych witaminy A na proliferację keratynocytów po raz pierwszy zauważono w [...]

Trądzik pospolity

Trądzik pospolity i jego ciężkie odmiany stanowią poważny problem kliniczny i epidemiologiczny. Ze względu na częstość występowania – głównie u osób [...]

Łojotok

Nadmierne wydzielanie łoju wytwarzanego przez gruczoły łojowe na powierzchnię skóry jest sytuacją dość częstą i nie zawsze związaną z tendencją do [...]

Łojotokowe zapalenie skóry

Łojotokowe zapalenie skóry jest przewlekłą, nawrotową dermatozą, która dotyczy około 5% populacji. Etiologia schorzenia jest wieloczynnikowa. Jednym z kluczowych elementów jest [...]

Trądzik różowaty

Trądzik różowaty (rosacea) jest częstą, przewlekłą dermatozą zapalną dotyczącą przede wszystkim skóry twarzy. Chorują osoby w wieku 30-40 lat (szczyt zachorowań [...]

Podsumowanie

Wskazaniem do ogólnego podawania retinoidów są ciężkie postacie trądziku: skupiony, odwrócony, piorunujący, nasilony grudkowo-krostkowy. Obecnie wskazania rozszerza się jednak do wszystkich [...]