Zasady farmakoterapii

Stosowanie silnie działających opioidów w leczeniu bólu – za i przeciw

Dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska

Dr n. med. Anna Przeklasa-Muszyńska

Zakład Badania i Leczenia Bólu Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Adres do korespondencji: Dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska, ul. Śniadeckich 10, 31-531 Kraków, e-mail: makoco@wp.pl

Osoby chorujące na cukrzycę są szczególnie predysponowane do wystąpienia zespołów bólu przewlekłego o różnej etiologii, gdyż nawet 60-70 proc. osób z tą chorobą zgłasza w badaniach epidemiologicznych występowanie bólu przewlekłego przez większość czasu lub nawet codziennie.[1,2]

Czynnikami ryzyka występowania bólu przewlekłego w badaniach epidemiologicznych są młodszy wiek, płeć żeńska, stosowanie insuliny, wyższy BMI[1] oraz gorsza kontrola poziomu glikemii.[2] Nawet u 1/3 pacjentów z bólem przewlekłym w przebiegu cukrzycy może to być ból o dużym i bardzo dużym nasileniu, a najczęstsza lokalizacja dolegliwości to plecy, biodra i kolana.[1]

Obecnie uważa się, że u podłoża bólu przewlekłego, zapalenia oraz cukrzycy leżą podobne patomechanizmy, co tłumaczy tak częste występowanie bólu przewlekłego u chorych z cukrzycą.[2]

Etiologia dolegliwości bólowych u pacjenta z cukrzycą jest najczęściej zróżnicowana – może to być:

  • ból receptorowy (z komponentą zapalną) związany np. z owrzodzeniami czy zaburzeniami naczyniopochodnymi,
  • ból receptorowy (także z komponentą neuropatii) pochodzenia mięśniowo-szkieletowego, np. zespół ograniczonej ruchomości stawów, cukrzycowa artropatia stawów ręki, choroba Dupuytrena, zapalenie kaletki podbarkowej, uogólniona hiperostoza szkieletu, kryształopatie, artropatia Charcota, zapalenie septyczne stawu, fibromialgia,
  • klasyczny ból neuropatyczny, najczęściej w postaci przewlekłej dystalnej symetrycznej polineuropatii czuciowo-ruchowej.[3,4]


Mnogość zespołów bólowych charakterystycznych dla cukrzycy i ich złożona patofizjologia sprawia, że u jednego pacjenta mogą współwystępować dolegliwości bólowe o różnej etiologii. Dodatkowo ból przewlekły zdecydowanie obniża jakość życia i pogarsza stan zdrowia osób z cukrzycą, a także podwyższa ryzyko wystąpienia objawów depresji.[1]

Zalecenia ekspertów a obawy pacjentów

Jednym z podstawowych zadań zespołu lekarsko-pielęgniarskiego zajmującego się pacjentami z cukrzycą jest odpowiednie leczenie dolegliwości bólowych, a metody leczenia są uzależnione od indywidualnych uwarunkowań pacjenta (wiek, choroby współistniejące, ryzyko objawów niepożądanych, interakcje lekowe, możliwości finansowe) oraz rodzaju i nasilenia dolegliwości bólowych.

Postępowanie u pacjenta z bólem przewlekłym, zalecane przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Badania Bólu (IASP – International Association Study for the Study of Pain), obejmuje nie tylko aspekt funkcjonowania fizycznego, lecz także funkcjonowania p...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zalecenia ekspertów a obawy pacjentów

Jednym z podstawowych zadań zespołu lekarsko-pielęgniarskiego zajmującego się pacjentami z cukrzycą jest odpowiednie leczenie dolegliwości bólowych, a metody leczenia są uzależnione [...]

Cechy farmakokinetyczne i farmakodynamiczne

Opioidy są najbardziej skutecznymi analgetykami, powodującymi zależnie od dawki zmniejszenie bólu ostrego i przewlekłego o umiarkowanym i dużym nasileniu u chorych [...]

Dobór leku dla indywidualnego pacjenta

Wybór konkretnego leku opioidowego (morfina, oksykodon, oksykodon z naloksonem, przezskórna buprenorfina, przezskórny fentanyl, tapentadol, metadon) w praktyce klinicznej opiera się na [...]

Opioidy w wieku senioralnym

Szczególną grupą pacjentów są osoby w wieku podeszłym, gdyż nadal istnieją obawy przed stosowaniem leków opioidowych w tej grupie chorych ze [...]

Ryzyko i korzyści

Przy stosowaniu silnych analgetyków opioidowych należy brać pod uwagę ryzyko objawów niepożądanych, a także znać sposoby ich profilaktyki i leczenia.

PODSUMOWANIE

W badaniach epidemiologicznych wykazano, że umiarkowany i silny ból przewlekły, odczuwany przez chorych na cukrzycę, w znacznym stopniu negatywnie wpływa na [...]