Antykoncepcja hormonalna w dobie pandemii COVID-19

prof. dr hab. n. med. Tomasz Paszkowski1
prof. dr hab. n. med. Artur Jakimiuk2,3
prof. dr hab. n. med. Małgorzata Jerzak4
prof. dr hab. n. med. Violetta Skrzypulec-Plinta5
prof. dr hab. n. med. Robert Z. Spaczyński6
prof. dr hab. n. med. Jan Kotarski7

1III Katedra i Klinika Ginekologii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

2Klinika Położnictwa, Chorób Kobiecych i Ginekologii Onkologicznej, Centralny Szpital Kliniczny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie

3Zakład Zdrowia Prokreacyjnego, Instytut Matki i Dziecka w Warszawie

4Praktyka Lekarska Małgorzata Jerzak w Warszawie

5Katedra Zdrowia Kobiety, Wydział Nauk o Zdrowiu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

6Klinika Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

7I Katedra i Klinika Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Adres do korespondencji:

prof. dr hab. n. med. Tomasz Paszkowski

III Katedra i Klinika Ginekologii,

Uniwersytet Medyczny w Lublinie

ul. Jaczewskiego 8, 20-090 Lublin

e-mail: tp101256@gmail.com

Small paszkowski tomasz opt

prof. dr hab. n. med. Tomasz Paszkowski

Small jakimiuk artur opt

prof. dr hab. n. med. Artur Jakimiuk

Small jerzak ma%c5%82gorzata opt

prof. dr hab. n. med. Małgorzata Jerzak

Small skrzypulec plinta viole opt

prof. dr hab. n. med. Violetta Skrzypulec-Plinta

Small spaczy%c5%84ski robert 1 opt

prof. dr hab. n. med. Robert Z. Spaczyński

Small kotarski jan 1 opt

prof. dr hab. n. med. Jan Kotarski

  • Stanowisko zespołu ekspertów dotyczące poradnictwa w zakresie antykoncepcji hormonalnej w dobie pandemii COVID-19 na podstawie przeglądu zaleceń towarzystw naukowych/gremiów eksperckich
  • Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u pacjentek stosujących antykoncepcję hormonalną a towarzyszące COVID-19 zaburzenia prozakrzepowe
  • Korzyści wynikające ze stosowania tabletki antykoncepcyjnej niezawierającej estrogenu, a wyłącznie 4 mg drospirenonu


Pandemia COVID-19 spowodowała konieczność wprowadzenia wielu istotnych zmian w codziennej praktyce lekarskiej, w tym również tych dotyczących poradnictwa antykoncepcyjnego. Obok zmian o charakterze organizacyjnym, takich jak ograniczenie wizyt pacjentek w gabinetach ginekologicznych na rzecz teleporad, wymogła również zwrócenie szczególnej uwagi na profil bezpieczeństwa antykoncepcji hormonalnej, szczególnie w zakresie ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ). Jednocześnie wobec faktu, że eksperci zalecają kobietom zamieszkującym regiony, gdzie epidemia COVID-19 jest w fazie aktywnej, odłożenie planów prokreacyjnych na później, a procedury służące koncepcji dotyczą pacjentek z grupy time-sensitive, wzrasta obecnie liczba kobiet wymagających profesjonalnego poradnictwa antykoncepcyjnego.

W badaniach publikowanych na przestrzeni kilku ostatnich dekad wykazano, że złożona (estrogenowo-progestagenowa) antykoncepcja hormonalna zwiększa ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, a jego stopień zależy m.in. od dawki i rodzaju estrogenu oraz rodzaju progestagenu1. Zapalenie płuc wywołane przez COVID-19 jest związane ze znacznie zwiększonym ryzykiem zakrzepicy żylnej. Dla podkreślenia roli koagulopatii w obrazie klinicznym tej infekcji w piśmiennictwie pojawił się termin „thromboinflammation” opisujący COVID-19. Zaleca się wdrożenie farmakologicznej profilaktyki ŻChZZ z użyciem heparyn u wszystkich osób hospitalizowanych z powodu podejrzenia lub rozpoznania COVID-192,3.

W ostatnich miesiącach opublikowano szereg rekomendacji krajowych i międzynarodowych towarzystw naukowych/grup eksperckich, które dotyczyły poradnictwa antykoncepcyjnego w trakcie trwania pandemii COVID-19. Wytyczne takie powstały m.in. w Wielkiej Brytanii4,5, Hiszpanii6, Kolumbii7, Chile8 i we Francji9,10. Stanowisko w tej sprawie przedstawiły także World Health Organization11 i International Federation of Gynecology and Obstetrics12. Na podstawie szczegółowej analizy tych dokumentów w tabeli 1 zestawiono najważniejsze z punktu widzenia lekarza praktyka aktualnie rekomendowane zasady poradnictwa antykoncepcyjnego.

Small 61130

Tabela 1. Zasady poradnictwa antykoncepcyjnego w dobie pandemii COVID-19

Szczególną grupę pacjentek wymagających porady antykoncepcyjnej stanowią kobiety po porodzie. Zespoły eksperckie z Wielkiej Brytanii afiliowane przy Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, Faculty of Sexual and Reproductive Healthcare oraz Royal College of Midwives zalecają, aby w czasie trwania pandemii proponować każdej położnicy jeszcze w trakcie jej pobytu na oddziale położniczym jak najszybsze rozpoczęcie stosowania antykoncepcji4,5. W wyborze metody powinno się w tym przypadku uwzględnić dopuszczalność podczas karmienia piersią, a także jej dostępność i profil bezpieczeństwa. W tym kontekście eksperci zalecają jako środek pierwszego wyboru tabletkę wyłącznie progestagenną. Metody odwracalnej antykoncepcji długoterminowej (LARC – long-acting reversible contraception), takie jak systemy wewnątrzmaciczne uwalniające lewonorgestrel czy implant podskórny uwalniający etonogestrel, są w obecnej sytuacji mniej przydatne ze względu na konieczność ich aplikacji przez lekarza podczas wizyty w gabinecie.

Tabletka antykoncepcyjna zawierająca wyłącznie progestagen wydaje się podczas pandemii COVID-19 metodą pierwszego wyboru dla każdej pacjentki ze względu na korzystny profil bezpieczeństwa tego środka w aspekcie ryzyka ŻChZZ. W tym kontekście szczególnie godną polecenia jest dostępna od niedawna, pierwsza niezawierająca estrogenu tabletka antykoncepcyjna mająca w swoim składzie tylko 4 mg drospirenonu (EFDOP – estrogen-free drospirenone-only pill) podawana w systemie 24 + 413. Tę nową formę doustnej antykoncepcji bez estrogenu wprowadzono w USA w 2019 roku, a w Europie na początku 2020 roku. W przeprowadzonych na dużych populacjach pacjentek (ponad 2000 kobiet, co dało ponad 20 000 cykli) badaniach klinicznych wykazano bardzo korzystny profil bezpieczeństwa EFDOP w odniesieniu do zakrzepicy żylnej, także wśród kobiet z grupy dużego ryzyka ŻChZZ. Nową tabletkę zawierającą tylko 4 mg drospirenonu porównano z tradycyjną tabletką zawierającą tylko progestagen (POP – progestogen-only pill) w dawce 0,75 mg dezogestrelu pod kątem ich wpływu na czynniki krzepnięcia w ramach otwartego badania porównawczego – stwierdzono brak istotnego wpływu 4 mg drospirenonu na parametry hemostazy, w tym stężenia dimerów D14.

Fakt, że stosowanie tabletki zawierającej 4 mg drospirenonu nie powoduje zwiększenia stężenia dimerów D w porównaniu z tabletką POP, nabiera szczególnego znaczenia w kontekście istotnej roli diagnostyczno-prognostycznej tego markera u pacjentek zakażonych koronawirusem14-16. Dodatkowo produkt ten charakteryzuje się zadowalającą kontrolą cyklu i jest zalecany kobietom w szerokim przedziale wiekowym – od nastolatek do pacjentek w okresie menopauzy13,16-22.

Wnioski

  • Pandemia COVID-19 wymusza konieczność dokonania wielu zmian w algorytmach poradnictwa antykoncepcyjnego.
  • Ze względu na towarzyszące COVID-19 zaburzenia prozakrzepowe szczególnego znaczenia nabiera wybór łatwo dostępnej dla pacjentki metody antykoncepcji o korzystnym profilu bezpieczeństwa w odniesieniu do zakrzepicy żylnej.
  • Jako metodę pierwszego wyboru w dobie pandemii COVID-19 rekomenduje się doustną jednoskładnikową antykoncepcję zawierającą wyłącznie progestagen.

W związku z wynikami badań wskazującymi na korzystny profil bezpieczeństwa EFDOP w odniesieniu do ryzyka ŻChZZ, a także neutralny wpływ tej tabletki na stężenie dimerów D można postulować, że tabletka antykoncepcyjna zawierająca 4 mg drospirenonu stanowi wartościowy wybór antykoncepcji dla wszystkich kobiet, zarówno w dobie pandemii COVID-19, jak i po jej opanowaniu.

Small 1 main version 01 opt

Do góry