Nowości w praktyce

Powikłania sercowo-naczyniowe leczenia onkologicznego – omówienie na podstawie konsensusu ESC 2016

dr n. med. Monika Różycka-Kosmalska1
lek. Michał Kałowski1
dr n. med. Marcin Kosmalski2
dr hab. n. med. Jerzy Krzysztof Wranicz, prof. UM w Łodzi1

1Klinika Elektrokardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

2Zakład Farmakologii Klinicznej I Katedra Chorób Wewnętrznych UM w Łodzi

Adres do korespondencji: lek. Michał Kałowski, Klinika Elektrokardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, e-mail: michalkalowski@gmail.com

Stosowane obecnie chemio- i radioterapia umożliwiają poprawę rokowania pacjentów onkologicznych. Osiągnięcia te są jednak nierozerwalnie związane z działaniami niepożądanymi, z których leczeniem coraz częściej będą się mierzyć lekarze wszystkich specjalności. Niniejszy artykuł stanowi omówienie najważniejszych, najczęściej spotykanych powikłań dotyczących układu krążenia, jakie mogą występować u pacjentów leczonych z powodu chorób nowotworowych. Jego podstawą jest konsensus opublikowany przez European Society of Cardiology w 2016 r.

Wprowadzenie

Nowotwory złośliwe występują w każdej populacji. W Polsce rocznie odnotowuje się ponad 150 tys. nowych rozpoznań i ponad 90 tys. zgonów z powodu chorób nowotworowych – jest to druga co do częstości przyczyna zgonów ogółem. W ostatnich latach obserwuje się tendencję do redukcji śmiertelności z powodu nowotworów. Potencjalną tego przyczyną jest postęp w leczeniu onkologicznym – ma ono coraz większą skuteczność, ale jednocześnie wiąże się z ryzykiem znacznej liczby powikłań, zarówno miejscowych, jak i ogólnoustrojowych. Jednym z najważniejszych działań niepożądanych tej terapii jest toksyczny wpływ na układ krążenia. Do głównych powikłań należą niewątpliwie dysfunkcja mięśnia sercowego i niewydolność serca (HF – heart failure), ale także choroba wieńcowa (CAD – coronary artery disease), wady zastawkowe, zaburzenia rytmu serca, zwłaszcza wywołane lekami wydłużającymi odstęp QT, nadciśnienie tętnicze czy powikłania zakrzepowo-zatorowe.1

Dysfunkcja mięśnia sercowego i niewydolność serca

Dysfunkcja mięśnia sercowego i HF, zazwyczaj określane mianem kardiotoksyczności, stanowią najgroźniejsze powikłania leczenia onkologicznego dotyczące układu krążenia. Moment ujawnienia się kardiotoksyczności bywa różny: niektóre metody leczenia onkologicznego wywołują powikłania w trakcie ekspozycji lub krótko po jej zakończeniu (co może przekładać się niekorzystnie na kontynuację leczenia choroby podstawowej), inne natomiast prowadzą do uszkodzenia serca, które powoduje problemy kliniczne dopiero po długim czasie. Ponadto niektóre leki przeciwnowotworowe (np. antracykliny) mogą wywoływać postępującą, nieodwracalną przebudowę serca, inne – przemijającą dysfunkcję serca bez długoterminowych następstw. Również długoterminowe rokowanie dotyczące układu krążenia w przypadku pacjenta onkologicznego nie jest proste – chorzy zazwyczaj otrzymują kilka leków przeciwnowotworowych, czasami są poddawani jednocześnie radioterapii, a interakcja między poszczególnymi metodami leczenia może potęgować konsekwencje kardiotoksyczne.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Dysfunkcja mięśnia sercowego i niewydolność serca

Dysfunkcja mięśnia sercowego i HF, zazwyczaj określane mianem kardiotoksyczności, stanowią najgroźniejsze powikłania leczenia onkologicznego dotyczące układu krążenia. Moment ujawnienia się kardiotoksyczności [...]

Choroba wieńcowa

Działaniem niepożądanym w przypadku leczenia onkologicznego, zwłaszcza z użyciem fluorouracylu, kapecytabiny, gemcytabiny, cisplatyny, inhibitorów VEGF, może być niedokrwienie mięśnia sercowego. Mechanizmy [...]

Wady zastawkowe

Wady zastawkowe u chorych onkologicznych wynikają najczęściej z włóknienia tkanek spowodowanego radioterapią, choć mogą być także wtórne do wywołanej chemioterapią HF [...]

Zaburzenia rytmu serca

Pacjenci leczeni z powodu choroby nowotworowej są narażeni na tachyarytmie, bradyarytmie oraz zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego. Czynnikiem zwiększającym ryzyko arytmii komorowych są [...]

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze to częsta choroba w populacji ogólnej, toteż występuje także u pacjentów z nowotworem. Ryzyko wywołania nowego lub destabilizacji już [...]

Powikłania zakrzepowo-zatorowe

Powszechnie wiadomo, że komórki nowotworowe mogą być czynnikiem spustowym dla procesu krzepnięcia. Zakrzepica tętnicza jest zjawiskiem rzadkim, dotykającym głównie pacjentów z [...]

Podsumowanie

Dokonujący się na przełomie ostatnich dekad dynamiczny rozwój metod terapii przeciwnowotworowej przynosi znaczący wzrost wyleczalności i przeżywalności pacjentów. Osiągnięcia te wiążą [...]