Temat numeru

Polidypsja – diagnostyka różnicowa

lek. Edyta Zwyrtek1
lek. Wojciech Krajewski2
prof. dr hab. n. med. Joanna Rymaszewska1

1Zakład Psychiatrii Konsultacyjnej i Badań Neurobiologicznych, Katedra Psychiatrii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

2Klinika Urologii i Onkologii Urologicznej, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Adres do korespondencji: lek. Edyta Zwyrtek, Zakład Psychiatrii Konsultacyjnej i Badań Neurobiologicznych, Katedra Psychiatrii UMW, Wybrzeże Pasteura 10, 50-367 Wrocław; e.zwyrtek@gmail.com

Polidypsja to uczucie zwiększonego pragnienia i potrzeba przyjmowania dużej ilości płynów. Jest objawem nieswoistym w przebiegu wielu chorób. Zwykle towarzyszy jej poliuria, czyli wielomocz. Przyjmowanie nadmiernej ilości płynów prowadzi do zaburzeń elektrolitowych, rozwoju powikłań narządowych, a nawet śmierci.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • rozpoznać polidypsję
  • wymienić najczęstsze przyczyny polidypsji
  • rozpocząć diagnostykę różnicową polidypsji
  • wdrożyć podstawowe postępowanie terapeutyczne w najczęstszych formach polidypsji
  • rozpoznać sytuacje wymagające wysłania pacjenta do innych specjalistów

Wprowadzenie

Polidypsja rzadko występuje jako izolowany objaw. Stanowi zazwyczaj element obrazu klinicznego. Rzetelnie zebrany wywiad i dokładne badanie fizykalne, w tym ocena stanu nawodnienia, ułatwiają wstępne rozpoznanie.

Polidypsja występuje pierwotnie w zaburzeniach poboru wody lub wtórnie w chorobach z nadmierną utratą wody. Do zaburzeń przyjmowania wody należą: polidypsja pierwotna (psychogenna) oraz wywołana lekami lub chorobami podwzgórza, takimi jak histiocytoza, sarkoidoza, nowotwory i uszkodzenia popromienne. Do nadmiernej utraty wody dochodzi m.in. w przebiegu moczówki prostej nerkowej i centralnej, w wyniku diurezy osmotycznej w cukrzycy, podczas leczenia diuretykami, a także z powodu biegunki, wymiotów, zlewnych potów czy wysokiej gorączki (tab. 1). Leczenie polidypsji sprowadza się do leczenia choroby podstawowej oraz uważnego monitorowania i wyrównywania zaburzeń wodno-elektrolitowych.

Polidypsja pierwotna – psychogenna

Polidypsja psychogenna występuje u 6-20% pacjentów leczonych psychiatrycznie. Najczęściej spotykana jest u chorych ze schizofrenią, zaburzeniami lękowymi, odżywiania czy afektywnymi. Wystąpienie tego objawu wyraźnie zwiększa śmiertelność. Etiologia polidypsji pierwotnej jest niejasna i prawdopodobnie wieloczynnikowa. Bierze się pod uwagę zaburzenia funkcjonowania ośrodka pragnienia w podwzgórzu i osi podwzgórzowo-przysadkowej, a także stymulowanie ośrodka pragnienia przez podwyższony poziom dopaminy. Długotrwała polidypsja prowadzi do zaburzeń, takich jak osteopenia czy zanik śluzówek. Rozpoznanie polidypsji pierwotnej jest możliwe na podstawie obserwacji pacjenta, monitorowania dobowego przyrostu masy ciała, częstej kontroli natremii i ciężaru właściwego moczu. Przyrost masy ciała >5% sygnalizuje, że nasilenie polidypsji osiąga niebezpieczny poziom. Najczęstszymi przyczynami przyjmowania nadmiernych ilości płynów są uczucie pustki, lęku, obniżenie nastroju i nuda. Znacznie rzadziej powodują ją omamy imperatywne skłaniające do picia wody czy urojenia trucia.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zatrucie wodne

Zatrucie wodne to zespół objawów neurologicznych pojawiający się przy gwałtownym lub wolnym, ale głębokim (<120 mEq/l) spadku stężenia sodu (tab. 2). [...]

Moczówka prosta centralna

Zaburzenia zagęszczania moczu prowadzą do nadmiernej produkcji moczu o niskim ciężarze właściwym (<1005 g/dl). Podwyższona osmolarność osocza i wzrost stężenia sodu w surowicy wywołują [...]

Moczówka prosta nerkowa

Moczówka prosta nerkowa jest spowodowana brakiem wrażliwości cewek nerkowych na wazopresynę. Do defektów genetycznych receptorów wazopresyny należą między innymi mutacja receptora [...]

Polidypsja w przebiegu cukrzycy

Polidypsja w przebiegu cukrzycy jest spowodowana nadmierną utratą wody podczas diurezy osmotycznej powodowanej glukozurią. W badaniu fizykalnym na pierwszy plan wysuwają się cechy [...]

Polidypsja polekowa

Opisywane są przypadki zespołu psychoza-hiponatremia-polidypsja po lekach przeciwpsychotycznych i przeciwdrgawkowych. Do leków indukujących polidypsję zalicza się m.in. karbamazepinę, okskarbazepinę i haloperydol. Karbamazepina, kwas [...]

Diagnostyka różnicowa

Kluczowe znaczenie mają wywiad i badanie fizykalne uwzględniające ocenę nawodnienia pacjenta. W wywiadzie należy uwzględnić przeszłość chorobową, w tym choroby psychiczne, współistniejące choroby przewlekłe [...]

Leczenie

Leczenie polidypsji należy rozpocząć od monitorowania i wyrównania zaburzeń wodno-elektrolitowych. Pacjenci z hiperglikemią i rozwijającą się kwasicą ketonową, hipernatremią w przebiegu moczówki prostej nieprzyjmujący odpowiedniej [...]

Podsumowanie

Polidypsja jest objawem nieswoistym w przebiegu wielu chorób. Przyjmowanie nadmiernej ilości płynów może prowadzić do śmierci. Skuteczne leczenie polega na szczegółowej diagnostyce [...]