Dostęp Otwarty

In­ne le­ki prze­ciw­de­pre­syj­ne, zwłasz­cza in­hi­bi­to­ry mo­no­ami­no­ok­sy­da­zy (z po­wo­du ry­zy­ka wy­stą­pie­nia np. ze­spo­łu se­ro­to­ni­no­we­go), ad­re­na­li­na, no­ra­dre­na­li­na, do­pa­mi­na, bar­bi­tu­ra­ny i le­ki prze­ciw­pa­dacz­ko­we.

Głów­ne dzia­ła­nia nie­po­żą­da­ne

Zwięk­sze­nie ma­sy cia­ła, ob­ja­wy cho­li­no­li­tycz­ne (np. za­trzy­ma­nie mo­czu), su­chość w ustach, or­to­sta­tycz­ne spad­ki ci­śnie­nia tętniczego, ta­chy­kar­dia, blok przed­sion­ko­wo­-ko­mo­ro­wy. Mo­gą rów­nież wy­stą­pić niepokój, bó­le gło­wy, sen­ność, zmę­cze­nie, nud­no­ści, wy­mio­ty, bie­gun­ka, utra­ta ape­ty­tu, po­ty, za­wro­ty gło­wy, uczucie oszołomienia, skur­cze mię­śni lub za­bu­rze­nia funk­cji sek­su­al­nych.

Uwa­gi

Pa­cjen­ci z cho­ro­ba­mi ukła­du krą­że­nia po­win­ni być pod­da­ni ści­słej ob­ser­wa­cji pod­czas le­cze­nia TLPD. Ści­sły nad­zór jest ko­niecz­ny pod­czas sto­so­wa­nia ami­tryp­ty­li­ny u cho­rych z nad­ci­śnie­niem tęt­ni­czym oraz u le­czo­nych na cho­ro­by tar­czy­cy. Ami­tryp­ty­li­na mo­że na­si­lać re­ak­cję na al­ko­hol i dzia­ła­nie bar­bi­tu­ra­nów oraz in­nych le­ków wpły­wa­ją­cych de­pre­syj­nie na OUN. Na­le­ży uni­kać po­da­wa­nia TLPD cho­rym o skłon­no­ściach sa­mo­bój­czych. Wie­le da­nych z ba­dań kli­nicz­nych prze­ma­wia za sto­so­wa­niem TLPD w ma­łych daw­kach ja­ko le­ków prze­ciw­bó­lo­wych, zwłasz­cza w ze­spo­łach bó­lu neu­ro­pa­tycz­ne­go. Po­nie­waż ból jest czę­stą przy­czy­ną za­bu­rzeń snu w cho­ro­bach reu­ma­tycz­nych, TLPD mo­gą oka­zać się przy­dat­ne w le­cze­niu. Nie­mniej ko­niecz­ne jest prze­pro­wa­dze­nie więk­szej licz­by ba­dań za­rów­no w za­kre­sie na­sen­ne­go, jak i prze­ciw­bó­lo­we­go dzia­ła­nia TLPD w cho­ro­bach ukła­du mię­śnio­wo­-szkie­le­to­we­go i cho­ro­bach za­pal­nych.

In­ne moż­li­wo­ści le­cze­nia

Al­ter­na­tyw­ne me­to­dy le­cze­nia za­bu­rzeń snu i bó­lu, któ­re na­le­ży uznać za eks­pe­ry­men­tal­ne i wy­ma­ga­ją­ce dal­szych ba­dań, obej­mu­ją sto­so­wa­nie γ­-hy­drok­sy­ma­śla­nu i me­la­to­ni­ny. Wia­do­mo, że γ­-hy­drok­sy­ma­ślan wy­dłu­ża czas trwa­nia snu wol­no­fa­lo­we­go; wy­ni­ki wstęp­nych ba­dań do­ty­czą­cych je­go za­sto­so­wa­nia w fi­bro­mial­gii do­wo­dzą, że mo­że on po­pra­wiać ja­kość snu i zmniej­szać na­si­le­nie ob­ja­wów w cią­gu dnia.64 Choć w pi­śmien­nic­twie moż­na zna­leźć sprzecz­ne da­ne na te­mat ro­li za­bu­rzeń re­gu­la­cji chro­no­bio­lo­gicz­nej i pro­fi­lu me­la­to­ni­ny w fi­bro­mial­gii,65 wy­ni­ki nie­któ­rych ba­dań bez gru­py kon­tro­l­nej su­ge­ru­ją, że u czę­ści pa­cjen­tów su­ple­men­ta­cja me­la­to­ni­ny jest po­ży­tecz­na.66,67 Me­la­to­ni­na jest hor­mo­nem, któ­ry od­dzia­łu­je na ją­dro nad­skrzy­żo­wa­nio­we re­gu­lu­ją­ce cykl sen­-czu­wa­nie. Co cie­ka­we, ba­da­nia w dzie­dzi­nie na­uk pod­sta­wo­wych wska­zu­ją, że mo­że ona zmniej­szać wraż­li­wość na bodź­ce bó­lo­we­68 i dla­te­go czyn­ni­ki wpły­wa­ją­ce na układ me­la­to­ni­no­wy mo­gą mieć wła­ści­wo­ści lecz­ni­cze w za­bu­rze­niach snu zwią­za­nych z bó­lem. Ago­ni­ści re­cep­to­rów me­la­to­ni­no­wych są no­wą gru­pą le­ków o dzia­ła­niu na­sen­nym i chro­no­bio­lo­gicz­nym. Je­dy­nym ago­ni­stą re­cep­to­rów me­la­to­ni­no­wych za­twier­dzo­nym przez FDA jest ra­mel­te­on. Wska­za­niem do je­go sto­so­wa­nia są trud­no­ści w za­sy­pia­niu. Głów­ną za­le­tą ra­mel­te­onu są względ­nie ła­god­ne dzia­ła­nia nie­po­żą­da­ne, pro­fil in­te­rak­cji z in­ny­mi le­ka­mi oraz fakt, że nie wy­wo­łu­je uza­leż­nie­nia fi­zycz­ne­go ani psy­chicz­ne­go. Stę­że­nie mak­sy­mal­ne ra­mel­te­onu wy­stę­pu­je po 0,75 h, a czas pół­tr­wa­nia je­go me­ta­bo­li­tu wy­no­si 2-5 h. Dla­te­go za­sto­so­wa­ny przed za­śnię­ciem, nie bę­dzie sku­tecz­ny w przy­pad­ku pro­ble­mów z cią­gło­ścią snu. Za­le­ca­na daw­ka ra­mel­te­onu wy­no­si 8 mg i na­le­ży ją przy­jąć w cią­gu 30 mi­nut przed po­ło­że­niem się do łóż­ka. Le­ku nie na­le­ży przyj­mo­wać z po­sił­kiem ob­fi­tu­ją­cym w tłusz­cze ani bez­po­śred­nio po nim. Sto­so­wać ra­mel­te­onu nie po­win­ni pa­cjen­ci z cięż­kim uszko­dze­niem wą­tro­by. Spo­ży­wa­nie al­ko­ho­lu pod­czas le­cze­nia tym le­kiem mo­że wy­wo­ły­wać efekt ad­dy­tyw­ny na funk­cje psy­cho­mo­to­rycz­ne. Nie wol­no łą­czyć ra­mel­te­onu z flu­wok­sa­mi­ną. Do je­go głów­nych dzia­łań nie­po­żą­da­nych na­le­żą sen­ność, za­wro­ty gło­wy, nud­no­ści, zmę­cze­nie i bó­le gło­wy. Te­ra­pia tym le­kiem wią­że się ze zmniej­sze­niem stę­że­nia te­sto­ste­ro­nu i zwięk­sze­niem stę­że­nia pro­lak­ty­ny.

In­na me­to­da le­cze­nia bez­sen­no­ści prze­wle­kłej, bu­dzą­ca spo­re za­in­te­re­so­wa­nie, to po­łą­cze­nie po­znaw­czo­-be­ha­wio­ral­nej te­ra­pii bez­sen­no­ści z krót­ko­ter­mi­no­wym po­da­wa­niem uspo­ka­ja­ją­cych le­ków na­sen­nych; wy­ko­rzy­stu­je się w niej bez­po­śred­nie dzia­ła­nie ago­ni­stów re­cep­to­rów dla ben­zo­dia­ze­pin i dłu­go­fa­lo­we efek­ty te­ra­pii po­znaw­czo­-be­ha­wio­ral­nej. W ostat­nio prze­pro­wa­dzo­nym ba­da­niu Val­lie­res i wsp.69 po­rów­ny­wa­li dwie me­to­dy: le­cze­nie kom­plek­so­we z te­ra­pią po­znaw­czo­-be­ha­wio­ral­ną i le­cze­nie tyl­ko po­znaw­czo­-be­ha­wio­ral­ne (te­ra­pię roz­po­czę­to rów­no­cze­śnie z po­da­wa­niem le­ku, któ­ry po­tem od­sta­wio­no; te­ra­pię roz­po­czę­to w cza­sie trwa­nia wcze­śniej wpro­wa­dzo­ne­go le­cze­nia far­ma­ko­lo­gicz­ne­go; sto­so­wa­no wy­łącz­nie po­znaw­czo­-be­ha­wio­ral­ną te­ra­pię bez­sen­no­ści). U pa­cjen­tów, u któ­rych le­cze­nie roz­po­czę­to od te­ra­pii po­znaw­czo­-be­ha­wio­ral­nej, sa­mo­dziel­nej lub wraz z far­ma­ko­te­ra­pią, uzy­ska­no lep­sze wy­ni­ki le­cze­nia za­rów­no w chwi­li je­go za­koń­cze­nia, jak i trzy mie­sią­ce póź­niej.69 Skut­kiem sto­so­wa­nia sa­mej te­ra­pii po­znaw­czo­-be­ha­wio­ral­nej by­ła ten­den­cja do skró­ce­nia cał­ko­wi­te­go cza­su snu, cze­go nie za­ob­ser­wo­wa­no u pa­cjen­tów le­czo­nych kom­plek­so­wo. Choć licz­ba ba­dań w tej dzie­dzi­nie jest ogra­ni­czo­na, wy­ni­ki wy­da­ją się obie­cu­ją­ce i su­ge­ru­ją, że nie­któ­re kom­plek­so­we me­to­dy le­cze­nia mo­gą być opty­mal­nym roz­wią­za­niem dla czę­ści pa­cjen­tów.