Dostęp Otwarty

Istnieją pojedyncze doniesienia na temat wpływu niektórych suplementów diety na zmniejszenie nasilenia bólu i zwiększenie ruchomości stawów w chorobie zwyrodnieniowej. Mowa tu o dostępnych w aptekach i sklepach ze zdrową żywnością preparatach zawierających wyciąg z imbiru, metylosulfonylometan, s-adenozylometioninę (SAM-e) i nieulegające zmydleniu wyciągi z awokado i soi.54 Suplementy te nie są w większości objęte żadnymi regulacjami prawnymi, mogą wywierać różne działania niepożądane (zwłaszcza SAM-e) i nie były poddane badaniom z randomizacją i grupą kontrolną w celu oceny skuteczności działania. Wyjątek stanowi glukozamina (często stosowana w połączeniu z siarczanem chondroityny), która zyskała popularność dzięki kampanii marketingowej producentów i innym publikacjom.55 Wyniki dwóch badań z randomizacją i grupą kontrolną opublikowano w latach 200656 i 2007.57 Amerykańskie badanie GAIT (Glucosamine/Chondroitin Arthritis Intervention Trial)56 sponsorowane przez National Institutes of Health (NIH) było dużym badaniem (1583 pacjentów), w którym chlorowodorek glukozaminy, siarczan chondroityny i glukozaminę z chondroityną stosowane razem porównywano z placebo lub celekoksybem. W tym badaniu glukozamina i chondroityna, zarówno stosowane oddzielnie, jak i łącznie, nie zmniejszyły skutecznie bólu, zgodnie ze zdefiniowaną główną badaną zmienną, jaką było 20% zmniejszenie nasilenia bólu w skali WOMAC do 24 tygodnia, podczas gdy celekoksyb był skuteczny. W mniejszym badaniu europejskim GUIDE (Glucosamine Unum in Die Efficacy)57 obejmującym 318 pacjentów leczenie siarczanem glukozaminy spowodowało istotne zmniejszenie nasilenia bólu i poprawę funkcji w porównaniu z placebo, co mierzono zmianą Indeksu Lequesne po 6-miesięcznym leczeniu. Nie jest jasne, czy zmiana ta jest istotna klinicznie. Różnice w wynikach tych badań mogą mieć związek z różnymi głównymi badanymi zmiennymi, różnymi populacjami pacjentów lub projektami badań. Autorzy badania GUIDE przypisują różnice użyciu siarczanu glukozaminy zamiast chlorowodorku. Niezależnie od różnych wniosków, skutek takiego leczenia jest minimalny, jak sugerowała metaanaliza przeprowadzona w 2000 r. i systematyczny przegląd opublikowany w 2005 r.59 Niemniej, poza potencjalnym wyjątkiem w postaci zaostrzenia nietolerancji glukozy,60 niewiele przemawia przeciwko próbie leczenia glukozaminą u niektórych, starannie wybranych pacjentów.

Wnioski

Mimo ujawnionych niedawno działań niepożądanych NLPZ wobec układu krążenia, leki te nadal są najskuteczniejszą metodą leczenia bólu wywołanego chorobą zwyrodnieniową stawów. W przypadku wielu chorych stosunek ryzyka do korzyści wciąż przemawia za ich stosowaniem. Dla pacjentów, u których leki te są przeciwwskazane, i lekarzy, którzy wolą ich unikać, dostępnych jest wiele innych metod farmakoterapii. Wydają się one wprawdzie mniej skuteczne w zmniejszaniu nasilenia bólu niż NLPZ, ale niektóre z nich mogą być skuteczne u wybranych chorych. Dostawowe podawanie leków może być szczególnie przydatne u pacjentów, u których ból lub zapalenie występują epizodycznie. Leczenie bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawów powinno zawsze obejmować metody niefarmakologiczne (tab. 2),23 takie jak szkolenie pacjenta, kontrola masy ciała i fizykoterapia. Przy niewielkim lub umiarkowanym nasileniu bólu leki powinny stanowić tylko uzupełnienie zachowawczych metod postępowania, natomiast gdy ból ma nasilenie umiarkowane do dużego, leki mają decydujące znaczenie. Całkowita endoprotezoplastyka stawu pozostaje najskuteczniejszą metodą leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów w fazie schyłkowej, przy dużej utracie chrząstki i bólu niepoddającym się leczeniu farmakologicznemu. Należy mieć nadzieję, że badania nad licznymi mechanizmami prowadzącymi do destrukcji stawu i bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawów pozwolą w niedalekiej przyszłości na opracowanie skuteczniejszych metod leczenia.