Kardiologia

Nagłe zatrzymanie krążenia w wybranych sytuacjach szczególnych

dr n. med. Dariusz Gach1
prof. nadzw. dr hab. n. med. Łukasz J. Krzych2

1Oddział Kardiologii ze Stanowiskami Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego, Szpital Wojewódzki w Bielsku-Białej

2Katedra i Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Katowicach

Adres do korespondencji: Dariusz Gach, Oddział Kardiologii ze Stanowiskami Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego, Szpital Wojewódzki, al. Armii Krajowej 101, 43-316 Bielsko-Biała; e-mail: d.gach@wp.pl

Każdego roku w Europie dochodzi nawet do 500 000 incydentów nagłych zatrzymań krążenia (NZK).1-3 Coraz częściej u poszkodowanych zabiegi resuscytacyjne są podejmowane przez świadków zdarzenia – rodzinę, bliskich (NZK w domu) lub innych obserwatorów, gdy do zatrzymania krążenia dochodzi poza miejscem zamieszkania.

Wprowadzenie

Niezależnie od przyczyny zatrzymania krążenia wczesne rozpoznanie, wezwanie pomocy, defibrylacja, wysokiej jakości zabiegi z zakresu resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) z minimalizacją przerw w uciśnięciach klatki piersiowej stanowią kluczowe elementy łańcucha przeżycia.4 Niebagatelne znaczenie ma leczenie odwracalnych przyczyn NZK.

Najważniejsze przyczyny NZK łatwo zapamiętać, bazując na pierwszych literach wywołujących je patologii – H i T, czyli hipoksja (hypoxia), hipo-/hiperkaliemia (i inne zaburzenia elektrolitowe) (hypo-/hyperkalemia), hipo-/hipertermia (hypo-/hyperthermia), hipowolemia (hypovolemia), kwasica/zasadowica (hydrogen ions) oraz odma prężna (tension pneumothorax), tamponada worka osierdziowego (cardiac tamponade), zatorowość wieńcowa lub płucna (pulmonary thrombosis/myocardial infarction) oraz toksyny/zatrucia (toxins).5 Celem niniejszego opracowania jest przybliżenie przyczyn NZK w wybranych sytuacjach szczególnych oraz rekomendowanego sposobu postępowania.

Hipo- i hiperkaliemia oraz inne ważne zaburzenia elektrolitowe

Nieprawidłowości gospodarki elektrolitowej mogą być przyczyną zaburzeń rytmu serca, a nawet zatrzymania krążenia (najczęściej w mechanizmie asystolii lub migotania komór). Zaburzenia rytmu zagrażające życiu wynikają najczęściej z nieprawidłowego stężenia jonów potasu, zwłaszcza hiperkaliemii; nieco rzadziej są to wahania stężenia jonów wapnia i magnezu. Zaburzenia elektrolitowe należy podejrzewać u pacjentów z niewydolnością nerek, ciężkimi oparzeniami, niewydolnością krążenia oraz cukrzycą. Nie można zapominać o przyczynach jatrogennych, np. hiperkaliemii związanej ze stosowaniem diuretyków oszczędzających potas (spironolakton, eplerenon) oraz leków ingerujących w funkcjonowanie osi renina-angiotensyna-aldosteron (inhibitory konwertazy, antagoniści receptora angiotensynowego).

Niewiele danych opartych na dowodach naukowych dotyczy leczenia zaburzeń elektrolitowych podczas zatrzymania krążenia. Terapia powinna być oparta na zasadach postępowania z pacjentem, u którego nie doszło do zatrzymania krążenia.6

Nagła śmierć sercowa to najczęstszy powód zgonów u chorych dializowanych – poprzedzają ją komorowe zaburzenia rytmu serca. Hiperkaliemia (>5,5 mmol/l) jest przyczyną 2-5% zgonów u pacjentów dializowanych i aż w 24% przypadków wskazaniem do hemodia...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zatrucia

Zatrucia rzadko są przyczyną zatrzymania krążenia, choć to powszechny powód przyjęcia do szpitala. Najczęstszym wskazaniem do hospitalizacji jest zatrucie lekami (benzodiazepiny, [...]

Utonięcie

Utonięcie to dość częsta przyczyna przypadkowego zgonu, zwłaszcza w okresie wakacyjnym. Natychmiastowe i skuteczne działania podjęte przez świadków zdarzenia mogą decydować o skuteczności leczenia. [...]

Astma oskrzelowa

Zatrzymanie krążenia u chorych na astmę jest często ostatecznym etapem ciężkiego niedotlenienia; sporadycznie ma charakter nagły. Zatrzymanie krążenia w przebiegu astmy wiąże się [...]

Ciąża

Śmiertelność związana z ciążą jest w Europie stosunkowo niewielka. Szacuje się 16 na 100 000 żywych urodzeń, co w populacji Polski oznacza około 60 [...]

Podsumowanie

Nagłe zatrzymanie krążenia w wyjątkowych sytuacjach wymaga wdrożenia natychmiastowego, ukierunkowanego na przyczynę patologii postępowania ratunkowego. Działania podjęte w miejscu zdarzenia mają kluczowe znaczenie [...]