Farmakoterapia

Cykl „Farmakoterapia” koordynowany przez prof. dr. hab. n. med. Marka Droździka, Kierownika Katedry Farmakologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Uzależnienie od leków nasennych

prof. dr hab. n. med. Jerzy Leszek

Katedra i Klinika Psychiatrii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Jerzy Leszek, Katedra i Klinika Psychiatrii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, ul. Pasteura 10, Wrocław; e-mail: jerzy.leszek@umed.wroc.pl

W Polsce w leczeniu zaburzeń snu najczęściej stosowane są pochodne benzodiazepiny, w przypadku których działanie nasenne to jeden z wielu efektów klinicznych. Tymczasem w terapii wystarczają w pełni niebenzodiazepinowe leki nasenne.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • określić najczęstsze przyczyny uzależnień od leków nasennych
  • znać obraz kliniczny uzależnień
  • określić zasady leczenia lekami nasennymi
  • opisać postępowanie profilaktyczne uzależnień
  • opisać postępowanie terapeutyczne w uzależnieniach

Wprowadzenie

Zaburzenia snu, na czele z bezsennością, stanowią poważny problem medyczny i społeczny. Zgodnie z definicją bezsenność to trudności z zaśnięciem lub utrzymaniem snu podczas więcej niż trzech nocy w ciągu tygodnia przez czas dłuższy niż jeden miesiąc.

Zaburzenia snu pojawiają się u osób w każdym wieku. Dotyczą nie tylko dorosłych. Już u dzieci i młodzieży obserwujemy wiele kłopotów z zaśnięciem lub zakłóconym rytmem dobowym, co powinno skłonić do pogłębionej analizy przyczyn tego stanu. Bezsenność to najczęstsze zaburzenie snu. Okresowo cierpi na nią 30% populacji ogólnej. O takim rozpoznaniu decyduje często subiektywne odczucie pacjenta i pogorszenie jego funkcjonowania w ciągu dnia.

Dane prezentowane przez czołowych badaczy snu pokazują, że zaburzeń oraz deprywacji snu nie można lekceważyć. Utrzymujące się problemy ze snem wymagają leczenia. Podczas diagnozy należy brać pod uwagę subiektywne poczucie niewyspania i zmęczenia chorego, znajdujące potwierdzenie w gorszej jakości pracy, kłopotach z koncentracją czy w drażliwości i chwiejności emocjonalnej. Tacy pacjenci skarżą się na niewyspanie, niemożność zaśnięcia, mimo że długość ich snu mieści się w granicach normy.

Leczenie zaburzeń snu poprawia jakość życia i chroni przed rozwojem chorób somatycznych mających związek z jego deprywacją. Według danych WHO sen jest coraz krótszy – pojawia się coraz więcej nieprawidłowości, czynników zakłócających wynikających ze stanu somatycznego, psychicznego oraz oddziaływań zewnętrznych, z których najpowszechniejszy jest hałas.

Zaburzenia snu muszą prowadzić do pogorszenia samopoczucia w ciągu dnia. Bezsenność jest zaburzeniem, które może dotyczyć człowieka w każdym okresie życia, powszechnie wiadomo jednak, że ryzyko wystąpienia tej dolegliwości wzrasta z wiekiem. Poprawa samopoczucia skłania do zażywania nadmiernej ilości leków nasennych, co może prowadzić do uzależnienia.

W następstwie stosowania każdej substancji leczniczej obok pożądanego efektu terapeutycznego mogą się pojawić różnego rodzaju działania niepożądane. Niektóre z nich towarzyszą prawidłowo prowadzonej terapii, inne należą do powikłań jatrogennych wy...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Pojęcie uzależnienia

Według WHO uzależnienie to „stan potrzeby lub stan polegania na czymś/kimś dla uzyskania wsparcia w celu funkcjonowania czy nawet przeżycia”. Wskazówki diagnostyczne [...]

Zależność fizyczna, tolerancja, zespół abstynencyjny

Zależność (dependence) to fizjologiczny proces będący wynikiem adaptacji ośrodkowego układu nerwowego (OUN) do danej substancji psychoaktywnej. Jej nagłe odstawienie wywołuje wystąpienie [...]

Nałóg

Nałóg (addiction), inaczej uzależnienie, oznacza psychiczny, a niekiedy fizyczny stan wynikający z interakcji między żywym organizmem a substancją. Charakteryzuje się zmianami zachowania i innymi reakcjami, [...]

Zachowania pacjentów poszukujących leków

Parran2 opisuje kilka wzorców zachowań osób chcących wyłudzić leki:

Niebenzodiazepinowe leki nasenne

Są antagonistami receptora benzodiazepinowego, stanowiącego część kompleksu receptorowego GABA. Przeznaczone tylko do leczenia bezsenności, nie wykazują innych działań, nie mają aktywnych [...]

Benzodiazepiny

Należą do leków o działaniu uspokajającym, nasennym, przeciwlękowym, przeciwdrgawkowym i miorelaksacyjnym. Działają poprzez nasilenie aktywności kwasu gamma-aminomasłowego (GABA). Wpływają na układ GABA-ergiczny poprzez [...]

Podsumowanie

Ze względu na powszechne występowanie zaburzeń snu i konieczność ich leczenia znajomość metod farmakologicznych i niefarmakologicznych staje się niezbędna dla lekarzy POZ. Problem [...]