Wytyczne w praktyce

Zalecany model postępowania w retinopatii cukrzycowej

dr hab. n. med. Jerzy Mackiewicz

Klinika Chirurgii Siatkówki i Ciała Szklistego, Katedra Okulistyki Uniwersytetu Medycznego w Lublinie

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Jerzy Mackiewicz, Klinika Chirurgii Siatkówki i Ciała Szklistego, Katedra Okulistyki Uniwersytetu Medycznego, ul. Chmielna 1, 20-079 Lublin

Grono ekspertów (The Retina/Vitreous Preferred Practice Pattern Panel) działających pod egidą American Academy of Ophthalmology (AAO) wydało w 2014 roku dokument stanowiący wytyczne praktycznego modelu postępowania w retinopatii cukrzycowej (Diabetic Retinopathy – Preferred Practice Pattern [PPS] guidelines). Dokument ten został zaktualizowany w styczniu 2016 roku, a następnie w grudniu 2017 roku. Autorzy podkreślają, że wytyczne te nie stanowią medycznych standardów, które mogą być zastosowane we wszystkich indywidualnych sytuacjach.

Wprowadzenie

Od 90% do 95% wszystkich pacjentów z cukrzycą stanowią chorzy na cukrzycę typu 2.1 Ze względu na znacznie większą liczbę w tej grupie chorych stwierdza się dużą różnorodność zaawansowania retinopatii cukrzycowej, która często prowadzi do znacznego upośledzenia widzenia, chociaż typ 1 cukrzycy związany jest z częstszymi i cięższymi powikłaniami ocznymi.

Retinopatia cukrzycowa jest główną przyczyną nowych przypadków prawnej ślepoty wśród Amerykanów w wieku produkcyjnym i stanowi dominującą przyczynę ślepoty w tej grupie wiekowej na świecie. Wśród osób z cukrzycą w wieku >40 lat w Stanach Zjednoczonych retinopatia występuje u 28,5% osób (4,2 mln), a na świecie u 34,6% (93 mln).

Czynniki ryzyka

Głównym czynnikiem ryzyka wystąpienia retinopatii cukrzycowej jest czas trwania choroby. W cukrzycy typu 1 po 5 latach trwania choroby retinopatia wystąpi u 25% pacjentów, po 10 latach u 60%, a po 15 latach u 80%.2 U osób w wieku >30 lat z cukrzycą typu 2 trwającą mniej niż 5 lat retinopatia rozwinie się u 40% tych, którzy stosują insulinę, i u 24% tych, którzy jej nie przyjmują. Te wartości rosną odpowiednio do 84% i 53%, jeśli dokumentowany czas trwania cukrzycy wynosi 19 lat.

Kolejny, ale modyfikowalny czynnik ryzyka retinopatii cukrzycowej to poziom glikemii. Jeśli retinopatia już występuje, to uważa się, że czas trwania cukrzycy ma mniejszy wpływ niż poziom glikemii na progresję zmian od początkowych do zaawansowanych stadiów retinopatii. Celem w kontroli glikemii dla większości pacjentów jest odsetek hemoglobiny glikowanej (HbA1c) na poziomie ≤7%, chociaż w indywidualnych przypadkach może to być nawet 6,5%.3

Intensywne leczenie nadciśnienia tętniczego może spowalniać postęp retinopatii. Wyniki dużych badań sugerują, że kontrola stężenia lipidów w surowicy może ograniczać progresję retinopatii.

W przypadku roli innych czynników ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej, takich jak: wiek, typ cukrzycy, czynniki krzepnięcia, choroby nerek, wysiłek fizyczny, biomarkery zapalenia, stosowanie inhibitorów konwertazy angiotensyny, autorzy poszczeg...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Rozwój naturalny retinopatii cukrzycowej

Nieproliferacyjna retinopatia cukrzycowa (NPDR – nonproliferative diabetic retinopathy) charakteryzuje się powstawaniem mikrotętniaków, krwotoków śródsiatkówkowych, poszerzeniem naczyń żylnych oraz ognisk waty. Zwiększona [...]

Zalecane schematy badania

Bardzo rzadko dochodzi do rozwoju retinopatii uszkadzającej widzenie u dzieci przed okresem dojrzewania. Do powstania objawów retinopatii dochodzi nie wcześniej niż 6-7 [...]

Leczenie retinopatii cukrzycowej

Rekomendacje dotyczące leczenia pacjentów z cukrzycą w zależności od zaawansowania retinopatii cukrzycowej zawiera tabela 2.

Poradnictwo i konsultacje

Po badaniu okulista powinien omówić jego wyniki z pacjentem. Po ocenie stanu zaawansowania retinopatii cukrzycowej należy zaplanować terminarz wizyt oraz postępowanie terapeutyczne. [...]

Podsumowanie

Częstość występowania cukrzycy wzrasta, a co za tym idzie – przewiduje się dramatyczny wzrost odsetka chorych z retinopatią cukrzycową i retinopatią cukrzycową upośledzającą widzenie. [...]

Komentarz

Przedstawione zalecenia systematyzują wiedzę na temat schematów badania i ich planowania w określonych przedziałach czasowych w zależności od zaawansowania retinopatii cukrzycowej, a także typu cukrzycy. [...]