Gastroenterologia

Rola witaminy D w chorobach przewodu pokarmowego – wybrane zagadnienia

lek. Grzegorz Cholewiński1

dr n. med. Małgorzata Błaszczyńska1

dr hab. n. med. Michał Kukla2

dr hab. n. med. Marek Waluga2

1Pracownia Endoskopii Zespołu Szpitali Miejskich w Chorzowie

2Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Wydział Lekarski w Katowicach, Śląski Uniwersytet Medyczny, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne im. Profesora K. Gibińskiego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Marek Waluga, Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Wydział Lekarski w Katowicach, Śląski Uniwersytet Medyczny, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne im. Profesora K. Gibińskiego SUM w Katowicach, e-mail: mwaluga@sum.edu.pl

Obecnie odnotowuje się powszechny niedobór witaminy D w prawie każdej grupie wiekowej. Wiele chorób układu pokarmowego wiąże się z zaburzeniami wchłaniania i metabolizmu tej witaminy. Zalicza się do nich: chorobę trzewną, choroby wątroby, a także nieswoiste zapalenia jelit. Wiele doniesień naukowych opisuje niezwykle korzystny wpływ suplementacji witaminy D w chorobach przewodu pokarmowego. Wnioski niektórych badań wydają się wymagać dalszych analiz i długoterminowej obserwacji. Rutynowe oznaczanie stężenia witaminy D w surowicy pacjentów cierpiących na nieswoiste zapalenia jelit oraz choroby wątroby wskazane jest w przypadku każdego nowego rozpoznania. Pozwoli to na szybkie wdrożenie właściwej suplementacji.

Wprowadzenie

Rola witaminy D i skutki jej niedoboru w różnych schorzeniach są szeroko opisywane w piśmiennictwie naukowym. Autorzy pragną przybliżyć znaczenie witaminy D w gastroenterologii, zwłaszcza w wybranych chorobach jelit oraz wątroby. Niedobór witaminy D jest jednym z prawdopodobnych mechanizmów przyczyniających się do rozwoju nieswoistych zapaleń jelit, a jej niskie stężenie może mieć istotny wpływ na przebieg tych chorób, pogarsza rokowanie, utrudnia odpowiedź na terapię i może mieć związek z ryzykiem rozwoju raka.

Rola witaminy D w nieswoistych chorobach zapalnych jelit

Choroby przewodu pokarmowego, w których występują zaburzenia wchłaniania witaminy D prowadzące do jej niedoboru, to nieswoiste zapalenia jelit (NZJ) oraz choroba trzewna.

Wyniki badań dotyczących roli witaminy D są niejednoznaczne, gdyż w różnych pracach oznaczane są różne jej metabolity.

Z informacji z większości laboratoriów oraz z danych cytowanych w doniesieniach naukowych wynika, że oznacza się stężenie 25(OH) witaminy D [25(OH)D]. W surowicy można oznaczyć zarówno stężenie 25(OH)D, jak i stężenie aktywnej postaci 1,25(OH)-dihydroksywitaminy D [1,25(OH)2D]. Okres półtrwania 1,25(OH)2D wynosi 6-8 godzin, co powoduje dobowe wahania stężenia we krwi, dlatego też głównie korzysta się z pomiaru stężenia 25(OH)D. Oznaczanie stężenia 1,25(OH)2D jest również droższe i bardziej skomplikowane od oznaczenia stężenia 25(OH)D.

Okres półtrwania 25(OH)D wynosi 3 tygodnie i jest uznawany za najlepszy wykładnik zaopatrzenia organizmu w witaminę D, informuje o dostępności substratu dla lokalnej syntezy aktywnego biologicznie 1,25(OH)2D.1 Stężenie 25(OH)D w surowicy wyraża się w nanogramach na mililitr lub w nanomolach na litr (1 ng/ml = 2,5 nmol/l).

Konwersja 25(OH)D do aktywnej 1,25-dihydroksywitaminy D [1,25(OH) D] następuje dzięki aktywacji 1-α-hydroksylazy przy udziale enzymu CYP27B1.2,3

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Rola witaminy D w nieswoistych chorobach zapalnych jelit

Choroby przewodu pokarmowego, w których występują zaburzenia wchłaniania witaminy D prowadzące do jej niedoboru, to nieswoiste zapalenia jelit (NZJ) oraz choroba trzewna. [...]

Suplementacja witaminy D

U osób z suboptymalnym stężeniem witaminy D zaleca się jej stosowanie w dawce 1000-2000 j./24 h. Przy rozpoznaniu ciężkiego niedoboru (0-10 ng/ml) należy stosować [...]

Powikłania pozajelitowe związane z niedoborem witaminy D

U 20-50% chorych z nieswoistym zapaleniem jelit występuje niska gęstość kości oraz osteoporoza. Rozpoznanie osteoporozy u dorosłych opiera się na ocenie gęstości mineralnej kości [...]

Niedobór witaminy D w chorobie trzewnej

W chorobie trzewnej, czyli enteropatii glutenozależnej, wchłanianie witaminy D jest upośledzone, a stężenie 25(OH)D niskie. Niedobory witamin i minerałów są powszechne w populacji dzieci ze [...]

Rola witaminy D w chorobach wątroby – wybrane zagadnienia

Najnowsze badania wskazują na związek między niskim stężeniem kalcytriolu w surowicy a występowaniem niealkoholowego stłuszczenia wątroby (NAFLD – nonalcoholic fatty liver disease). Dodatkowo [...]

Rola witaminy D w zapaleniu uchyłków

Wśród pacjentów objętych programem Partners Healthcare System, w którym oznaczono stężenie 25(OH)D, od 1993 do 2012 r. zidentyfikowano 9116 pacjentów z niepowikłaną uchyłkowatością [...]

Podsumowanie

Liczne analizy wskazują, że niedobór witaminy D ma niekorzystny wpływ na stan zdrowia człowieka, a jej deficyt w chorobach układu pokarmowego utrudnia uzyskanie [...]