Diagnostyka laboratoryjna

Rola badań laboratoryjnych w diagnostyce kamicy moczowej

dr n. med. Ewa Magdalena Koźmińska

Praktyka Lekarska, Kruszyniany

Adres do korespondencji: dr n. med. Ewa Magdalena Koźmińska, Praktyka Lekarska, Kruszyniany, e-mail: e.m.kozminska@wp.pl

Kamica moczowa jest chorobą częstą i niejednokrotnie nawrotową. Wyniki badań laboratoryjnych oraz analizy składu kamienia są ważnym elementem oceny ryzyka nawrotu. Chorzy obciążeni dużym ryzykiem wymagają rozszerzonej oceny metabolicznej. Kontrolne badania krwi i moczu po zakończeniu leczenia kamicy pierwotnej ułatwiają korygowanie działań profilaktycznych oraz wczesne rozpoznanie nawrotu choroby.

Wprowadzenie

Kamica moczowa występuje u 5-10% osób populacji ogólnej. Jest niemal dwukrotnie częstsza u mężczyzn niż u kobiet (odpowiednio u 13% i 7%). Wśród kobiet rozpoznaje się ją zazwyczaj w wieku około 30 lat, rzadziej po 50 r.ż., wśród mężczyzn zaś głównie między 4 a 6 dekadą życia.1 Wyniki badań epidemiologicznych świadczą o stałym zwiększaniu się częstości występowania kamicy moczowej – w Stanach Zjednoczonych w 1994 r. stwierdzono ją u 5,2% osób populacji ogólnej (u 1/20 osób), a w 2012 r. u 10% (u 1/10 osób).2 Nawrót kamicy w ciągu 10 lat po samoistnym wydaleniu lub usunięciu złogu odnotowuje się u ponad 50% chorych.1

W rozpoznawaniu kamicy moczowej – zarówno pierwotnej, jak i nawrotowej – zasadniczą rolę odgrywają badania obrazowe, przede wszystkim tomografia komputerowa (uznawana za złoty standard) i ultrasonografia. Nie można jednak pominąć znaczenia wyników badań laboratoryjnych, przydatnych zwłaszcza w:

  • planowaniu leczenia
  • ocenie ryzyka nawrotów kamicy
  • zapobieganiu nawrotom
  • monitorowaniu skuteczności podejmowanych działań profilaktycznych.


Ocena laboratoryjna obejmuje:

  • badania surowicy
  • badania moczu
  • analizę składu kamienia.

Pierwotna kamica moczowa

Pierwotną kamicę moczową rozpoznaje się u chorych, którzy zgłaszają się z powodu wywoływanych przez nią objawów występujących po raz pierwszy w życiu (najczęściej jest to napad kolki nerkowej), ale również u osób nieodczuwających dolegliwości, u których kamicę wykryto podczas badań obrazowych wykonywanych z innych przyczyn lub z powodu utrzymujących się zmian w badaniu ogólnym moczu.

Kamica objawowa

Przyczyną kolki nerkowej jest nagłe utrudnienie lub uniemożliwienie odpływu moczu z nerki przez złóg przemieszczony z obwodowego kielicha nerki do miedniczki lub (znacznie częściej) do moczowodu. Powoduje to zastój moczu powyżej przeszkody, poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego i napięcie silnie unerwionej torebki włóknistej nerki. Charakterystycznym objawem jest silny, ostry ból okolicy lędźwiowej promieniujący do podbrzusza i/lub narządów płciowych, niezmieniający nasilenia pod wpływem ułożenia ciała, słabo reagujący lub niepodatny na działanie leków rozkurczowych i przeciwbólowych. Mogą mu towarzyszyć:

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Ocena metaboliczna chorych na pierwotną kamicę moczową

Wszyscy chorzy, u których rozpoznano pierwotną kamicę moczową, wymagają oceny ryzyka nawrotu kamicy oraz współistnienia zaburzeń metabolicznych. Należy uwzględnić dane pochodzące ze [...]

Nawrotowa kamica moczowa

Z uwagi na duże ryzyko nawrotu kamicy moczowej, zwłaszcza w grupach chorych wymienionych wyżej, konieczne jest nie tylko właściwe leczenie i podejmowanie działań zapobiegawczych [...]

Analiza składu kamienia

U większości chorych mikrokryształy wykrywane w osadzie moczu odpowiadają budowie złogów. W skojarzeniu z wynikami badań radiologicznych ułatwiają wybór leczenia zabiegowego, jeśli jest ono konieczne. [...]

Podsumowanie

Kamica moczowa jest chorobą częstą i cechującą się dużą skłonnością do nawrotów. Oprócz jej rozpoznania i właściwego postępowania zmierzającego do usunięcia złogu lub [...]