Gastroenterologia

Endoskopowe leczenie uchyłka Zenkera

lek. Michał Józwa

dr hab. n. med. Andrzej Białek

Klinika Gastroenterologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Adres do korespondencji: lek. Michał Józwa, Klinika Gastroenterologii, Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, ul. Rybacka 1, 70-204 Szczecin, e-mail: michaljozwa@gmail.com

2019 Medical Tribune Polska Sp. z o.o.

  • Najczęstsze objawy uchyłka Zenkera to: dysfagia, bierne cofanie się pokarmu, chrypka, kaszel, nieprzyjemny zapach z ust. Aspiracja treści z uchyłka do tchawicy może wywołać zapalenie płuc
  • Rozpoznanie ustala się na podstawie badania RTG przełyku ze środkiem kontrastowym w projekcji czołowej i bocznej. W badaniu endoskopowym trzeba zachować szczególną ostrożność ze względu na ryzyko przypadkowego wprowadzenia endoskopu do światła uchyłka, co może skutkować perforacją
  • Leczenie jest wskazane we wszystkich przypadkach objawowego uchyłka Zenkera. Niezależnie od wybranej metody dąży się do przecięcia przegrody między uchyłkiem a światłem przełyku

Definicja, epidemiologia i etiopatogeneza

Uchyłek Zenkera (UZ) to najczęściej występujący uchyłek przełyku (70-95%). Jest to pseudouchyłek, ponieważ powstaje poprzez uwypuklenie błony śluzowej i podśluzowej przez błonę mięśniową do przestrzeni pozagardłowej. W przeciwieństwie do uchyłka Zenkera uchyłki prawdziwe zawierają wszystkie 3 warstwy ściany1. Uchyłek Zenkera zlokalizowany jest na tylnej ścianie, na granicy gardła dolnego i przełyku w rejonie jego górnego zwieracza w tzw. trójkącie Kiliana. Jest to łącznotkankowy trójkątny rozstęp, który powstaje pomiędzy częścią tarczowo-gardłową a pierścienno-gardłową mięśnia zwieracza dolnego gardła. Uwypuklenie błony śluzowej i podśluzowej przez ten obszar spowodowane jest najprawdopodobniej zaburzeniami motoryki przełyku. Trójkąt Kiliana nie występuje u wszystkich ludzi, jego obecność przypuszczalnie wiąże się z wysokością ciała oraz długością krtani.

Częstość występowania objawowego uchyłka Zenkera w populacji ogólnej wynosi od 0,01% do 0,11% i różni się w zależności od regionu świata. Uchyłek Zenkera rozpoznawany jest częściej w Europie Północnej, Ameryce Północnej i Australii niż w Europie Południowej, Japonii czy Indonezji. Zachorowalność szacuje się na 2/100 000/rok. Uchyłek Zenkera częściej stwierdza się u mężczyzn (1,5:1), najczęściej u osób w 7 i 8 dekadzie życia1, chociaż opisywano jego przypadki również u dzieci2. Występowanie uchyłka Zenkera u dzieci ma najczęściej charakter wrodzony, często powikłany jest zgonem w przebiegu ciężkiego aspiracyjnego zapalenia płuc. Występowanie rodzinnych przypadków uchyłka Zenkera sugeruje, że czynniki genetyczne mogą odgrywać rolę w jego patogenezie. Dotychczas opublikowano dwie prace na temat predyspozycji genetycznych. Na ich podstawie stwierdzono, że częstość występowania choroby rodzinnej wynosi <2% przypadków. Nie udało się znaleźć dowodów na istnienie genu założycielskiego. Opublikowano także dane na temat przypadków jednojajowych bliźniaków z uchyłkiem Zenkera, co potwierdza predyspozycje genetyczne3,4.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Obraz kliniczny

Mały uchyłek nie wywołuje żadnych objawów klinicznych. Duży powoduje narastające trudności w połykaniu, bierne cofanie się pokarmu, uczucie obecności śluzu w gardle, nieprzyjemny [...]

Rozpoznanie

Charakterystyczne dolegliwości (wskazane powyżej) i długotrwały przebieg choroby stanowią obraz kliniczny. Uchyłek Zenkera rozpoznaje się zwykle w badaniu RTG gardła i przełyku po podaniu [...]

Leczenie

Leczenie jest wskazane we wszystkich przypadkach uchyłka Zenkera wywołującego objawy, niezależnie od jego wielkości. Wspólnym celem wszystkich metod terapii jest przecięcie [...]

Podsumowanie

Leczenie uchyłka Zenkera metodą endoluminarną giętkim fiberoskopem jest skuteczne, bezpieczne i mało obciążające dla pacjentów. U większości chorych po zabiegu stwierdza się ustąpienie [...]