Farmakoterapia

Probiotyki – wiedza oparta na dowodach

dr hab. n. med. Ewa Rudnicka-Drożak

Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Ewa Rudnicka-Drożak, Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie, ul. Langiewicza 6A, 20-032 Lublin, tel./faks: 48 81 524 7856, e-mail: ewa.rudnicka-drozak@umlub.pl

  • Żywność prozdrowotna, suplementy diety i leki działające profilaktycznie lub leczniczo w konkretnych jednostkach chorobowych mogą zawierać probiotyki, prebiotyki i synbiotyki
  • Działania niepożądane probiotyków występują rzadko, głównie u pacjentów z obniżoną odpornością i przewlekle chorych
  • Zlecając probiotyki, trzeba uwzględnić ich interakcję z innymi lekami (np. z warfaryną, antybiotykiem, lekami przeciwgrzybiczymi)

Organizm dorosłego człowieka jest zamieszkany przez około 10 000 komórek różnorodnych bakterii, co stanowi 10 razy większą liczbę niż całkowita liczba komórek w naszym organizmie. Tę ogromną populację określamy terminem mikrobioty (mikrobiomu). Jest to niezwykle złożony ekosystem, w skład którego wchodzą bakterie, eukariota i wirusy oraz ich geny. Pod względem genetycznym szacuje się, że liczba genów tworzących mikrobiotę jest ok. 150 razy większa niż liczba genów ludzkich i wynosi ok. 3 mln1. Rola i skład tego ekosystemu są bardzo zróżnicowane i jakiekolwiek zaburzenia w homeostazie mikrobiomu są przyczyną dysfunkcji lub choroby.

W artykule opisano zastosowanie probiotyków w leczeniu i profilaktyce różnych schorzeń zgodnie z wiedzą opartą na dowodach (EBM – evidence based medicine).

Skład i funkcje mikrobioty

Najliczniej skolonizowany przez mikroorganizmy jest przewód pokarmowy – bytuje tam około 70% wszystkich mikroorganizmów. W jelitach występują następujące grupy bakterii:

  • bakterie tlenowe: Enterobacteriaceae, Staphylococcus, Bacillus, Pseudomonas
  • bakterie beztlenowe: Bacteroidaceae, Eubacterium, Peptococcaceae
  • pałeczki kwasu mlekowego: Bifidobacterium, Lactobacillus – o szczególnym znaczeniu ochronnym.


Wyróżnia się trzy zasadnicze funkcje mikrobioty:

  • metaboliczną
  • troficzną
  • ochronną.


Funkcja metaboliczna polega na rozkładzie i fermentacji resztek pokarmowych, a także syntezie między innymi witamin (B1, B2, B12, K, kwasu nikotynowego) oraz udziale w procesie biotransformacji żółci.

Funkcja troficzna wyraża się zapewnieniem równowagi układu odpornościowego oraz kontroli ciągłości nabłonka przewodu pokarmowego.

Funkcja ochronna poprzez działanie antagonistyczne w stosunku do patogenów zapobiega ich rozprzestrzenianiu. Kolejnym mechanizmem ochronnym przed patogenami jest konkurencja o miejsce wiązania i substancje odżywcze2.

Mikrobiota każdego człowieka rozwija się wraz z nim, zmienia swój skład w odpowiedzi na otaczające środowisko, przy czym najbardziej dynamiczne zmiany zachodzą w pierwszych miesiącach życia. Na pierwotne zasiedlenie przewodu pokarmowego noworodka ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Co to są probiotyki

World Health Organization (WHO) i Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) definiują probiotyki jako „żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich [...]

Prebiotyki, synbiotyki

Prebiotyki to substancje nieulegające trawieniu w przewodzie pokarmowym i wpływające na wzrost oraz aktywność probiotyków w ustroju. Najczęściej wymieniane w tej grupie są fruktooligosacharydy (FOS), [...]

Mechanizm działania probiotyków

Można wyróżnić dwa zasadnicze mechanizmy działania probiotyków:

Dawki probiotyków

W Polsce dostępne są różne preparaty zawierające probiotyki, prebiotyki, synbiotyki. Zaliczamy do nich: żywność prozdrowotną (funkcjonalną), suplementy diety oraz leki działające profilaktycznie [...]

Rola probiotyków w leczeniu i profilaktyce chorób przewodu pokarmowego

Skuteczność kliniczna probiotyków w leczeniu i profilaktyce chorób przewodu pokarmowego została udowodniona w wielu badaniach klinicznych (tab. 1 i 2).

Rola probiotyków w leczeniu i profilaktyce chorób alergicznych

Eksperci World Allergy Organization (WAO) stwierdzają w opublikowanym stanowisku, że wyniki badań (metaanalizy dostępnych badań klinicznych) nie dają podstaw do tego, by [...]

Rola probiotyków w leczeniu i profilaktyce innych chorób

Interesujące badania prowadzono nad zastosowaniem probiotyków w leczeniu otyłości, cukrzycy i zespołu metabolicznego. Odkąd wykazano zmiany w składzie mikroflory jelitowej u tych pacjentów, pojawiły się [...]

Podsumowanie

W Polsce dostępnych jest wiele preparatów probiotycznych, prebiotycznych, synbiotycznych, a ich oferta stale się poszerza. We współczesnej medycynie przy stosowaniu niektórych terapii, np. [...]