Psychiatria

Postępowanie w niepowikłanych i powikłanych alkoholowych zespołach abstynencyjnych

dr n. med. Andrzej Silczuk

Zespół Profilaktyki i Leczenia Uzależnień, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Adres do korespondencji: dr n. med. Andrzej Silczuk, Zespół Profilaktyki i Leczenia Uzależnień, Instytut Psychiatrii i Neurologii, ul. Sobieskiego 9, 02-957 Warszawa, e-mail: asilczuk@ipin.edu.pl, tel. 22 458 27 40

  • Charakterystyka alkoholowego zespołu abstynencyjnego
  • Przedstawienie metod postępowania diagnostycznego i leczniczego
  • Uwagi dotyczące leczenia pacjentów chorych na cukrzycę, z nadciśnieniem tętniczym oraz niewydolnością wątroby  

W prawidłowym postępowaniu w alkoholowym zespole abstynencyjnym (AZA), który występuje u około połowy osób spełniających kryteria nadużywania i uzależnienia od alkoholu1, kluczowe jest ustalenie prawidłowego rozpoznania. Im wcześniej, tym lepiej. Znaczące trudności może stwarzać diagnostyka różnicowa. Szczególne znaczenie mają prawidłowo przeprowadzone badanie podmiotowe (wywiad z chorym, również wywiad obiektywizujący z zasięgnięciem informacji od osób z jego otoczenia) i przedmiotowe oraz wyniki przesiewowych badań laboratoryjnych.

Współcześnie dostępne standardy postępowania na ogół nie wykraczają poza ogólnikowe informacje dotyczące raczej zasad bezpieczeństwa niż wskazówek klinicznych. Propozycje postępowania koncentrują się na terapii prostych zespołów abstynencyjnych, podczas gdy w praktyce występuje wiele wariantów alkoholowych zespołów abstynencyjnych, często ze współwystępującymi powikłaniami somatycznymi. W związku z tym poniżej podjęto próbę usystematyzowania wiedzy o alkoholowych zespołach abstynencyjnych, a następnie zaprezentowania wieloletnich doświadczeń w leczeniu uzależnień jednego z polskich ośrodków.

U każdego pacjenta z alkoholowym zespołem abstynencyjnym należy indywidualnie dobierać zarówno narzędzia diagnostyczne, jak i lecznicze. Artykuł nie zawiera uniwersalnego algorytmu postępowania. Są to praktyczne wskazówki, a nie zalecenia. Przedstawiono skróconą charakterystykę alkoholowego zespołu abstynencyjnego oraz metody racjonalnego postępowania diagnostycznego i leczniczego. W polskim systemie prawnym należy stosować się do wskazań i zaleceń bezpieczeństwa leczenia zawartych w charakterystyce produktu leczniczego stosowanego leku.

Alkoholowy zespół abstynencyjny

Alkoholowy zespół abstynencyjny to zespół objawów pojawiający się zwykle kilka godzin po ostatnim spożyciu alkoholu. Może występować również w związku ze zmniejszeniem alkoholemii (zdarza się, że nadal istotnie dużej) na skutek jedynie częściowego ograniczenia spożycia alkoholu. Zespół pojawia się m.in. jako konsekwencja zmian powstających w procesie adaptacyjnym do przewlekłego picia alkoholu i w uproszczeniu jest ich objawową odwrotnością.

Zmiany adaptacyjne przewlekłego picia dotyczą głównie:

  • zmniejszonej aktywności receptorów GABA
  • zwiększonej aktywności receptorów NMDA
  • modulacji czynności kanałów wapniowych
  • udziału układu serotoninergicznego
  • udziału układu dopaminergicznego.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Niepowikłany alkoholowy zespół abstynencyjny

Znaczna część niepowikłanych AZA może być z powodzeniem leczona ambulatoryjnie. Do rozpoznania niepowikłanego AZA konieczne jest stwierdzenie 3 z poniższych objawów:

Powikłany alkoholowy zespół abstynencyjny

Powikłany alkoholowy zespół abstynencyjny rozpoznaje się wraz z wystąpieniem drgawkowych napadów abstynencyjnych (mimo że klinicznie są podobne do napadu grand mal, nie [...]

Inne stany współwystępujące z alkoholowym zespołem abstynencyjnym

Po ustąpieniu majaczenia alkoholowego mogą wystąpić jako zespoły wtórne do intensywnego ciągu picia oraz przebytego głęboko nasilonego alkoholowego zespołu abstynencyjnego:

Alkoholowy zespół abstynencyjny a wskazania do hospitalizacji

Blisko 75% chorych z AZA przechodzi zespół odstawienny łagodnie i na ogół nie wymaga leczenia szpitalnego. Dane te mogą być jednak mało wiarygodne, [...]

Diagnostyka różnicowa alkoholowego zespołu abstynencyjnego i majaczenia alkoholowego

Prawidłowo przeprowadzona diagnostyka różnicowa umożliwi wczesną identyfikację przyczyn i może zwiększyć szanse na skuteczną pomoc choremu. Pośród najczęstszych błędnych rozpoznań majaczenia alkoholowego [...]

Propozycja postępowania w detoksykacji alkoholowego zespołu abstynencyjnego

Procedura detoksykacji alkoholowej opiera się na wstępnym wykonaniu dokładnej diagnostyki różnicowej, w tym zidentyfikowaniu i leczeniu innego niż odstawienie alkoholu podłoża zaburzeń. Celem [...]

Zalecenia dotyczące ostrożności w leczeniu AZA

U pacjentów z majaczeniem alkoholowym należy prowadzić bezwzględny bilans płynów (cewnik), regularne monitorowanie stężenia podstawowych elektrolitów oraz kontrolę czynności nerek (stężenie mocznika, kreatyniny, [...]

Podsumowanie

Leczenie alkoholowych zespołów abstynencyjnych opiera się na szczegółowo przeprowadzonej diagnostyce, w tym wywiadzie podmiotowym oraz środowiskowym, wynikach badań diagnostycznych i obrazowych. Uważność, indywidualne [...]