Neuroinfekcje

Rola osmoterapii w leczeniu podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego

Paulina Werel1
prof. Elizabeth Wirkowski, MD2
dr hab. n. med. Alina Kułakowska3

1Studenckie Koło Naukowe przy Klinice Neurologii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

2Department of Neurological Surgery, Stony Brook University, NY, USA

3Klinika Neurologii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Adres do korespondencji: Paulina Werel, Studenckie Koło Naukowe przy Klinice Neurologii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, e-mail: p.werel93@gmail.com

Prawidłowe ciśnienie wewnątrzczaszkowe wynosi od 5 do 15 mmHg (68-204 mmH2O). W przypadku stwierdzenia nadciśnienia śródczaszkowego konieczna jest szybka interwencja, aby zapobiec niedotlenieniu mózgu. Jednym ze sposobów leczenia jest podanie leków osmotycznie czynnych, najczęściej mannitolu lub hipertonicznych roztworów chlorku sodu.

Patomechanizm

Zgodnie z doktryną Monro-Kelliego czaszka ma stałą, niezmienną objętość. Wzrost objętości jednego z komponentów wewnątrzczaszkowych lub pojawienie się patologicznej objętości (np. krwiaka) prowadzi do uruchomienia mechanizmów kompensujących, takich jak zmniejszenie objętości płynu mózgowo-rdzeniowego i krwi, a następnie zmniejszenie objętości płynu zewnątrzkomórkowego.1,2 Po wyczerpaniu mechanizmów kompensacyjnych dochodzi do wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Od ciśnienia wewnątrzczaszkowego ściśle zależy ciśnienie perfuzji mózgowej (CPP – cerebral perfusion pressure), a co za tym idzie – mózgowy przepływ krwi (CBF – cerebral blood flow) oraz zaopatrzenie komórek nerwowych w tlen i glukozę (tab. 1).

Prawidłowo CBF jest utrzymywany na stałym poziomie pomimo zmian w CPP, a zapewniają to mechanizmy autoregulacji. Polegają one na kompensacyjnej zmianie średnicy naczyń mózgowych na skutek zmiany ciśnienia krwi, co umożliwia utrzymanie stałego CBF. Mechanizmy autoregulacji wyczerpują się, gdy średnie ciśnienie tętnicze (MAP – mean arterial blood pressure) spada <50 mmHg lub wzrasta >150 mmHg (ryc. 1). Autoregulacja jest upośledzona również w uszkodzonym mózgu (np. po urazie lub rozległym udarze). Gdy ciśnienie wewnątrzczaszkowe wzrasta, CPP początkowo rośnie (objaw Cushinga), jednak potem mechanizmy kompensacyjne wyczerpują się, CPP maleje, dochodzi do redukcji CBF i wtórnego uszkodzenia neuronów na skutek niedokrwienia.

Zwiększenie ciśnienia wewnątrzczaszkowego jest obserwowane w wielu stanach patologicznych (tab. 2). Chorobom tym często towarzyszy obrzęk mózgu, współodpowiedzialny za wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Wyróżniamy 3 typy obrzęku mózgu: naczyniopochodny, cytotoksyczny oraz śródmiąższowy.

Obrzęk naczyniopochodny polega na wzroście przepuszczalności śródbłonka naczyń mózgowych i przemieszczeniu nadmiaru płynu z przestrzeni wewnątrznaczyniowej do przestrzeni zewnątrzkomórkowej. Obrzęk cytotoksyczny (komórkowy) cechuje się zaburzeniami funkcji ATP-zależnych kanałów sodowych oraz wapniowych, a co za tym idzie – zaburzeniami transportu jonów. Skutkiem tego jest przemieszczenie płynu z przestrzeni zewnątrzkomórkowej do przestrzeni wewnątrzkomórkowej, co prowadzi do obrzęku neuronów, komórek gleju i komórek endotelialnych.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Objawy wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego

O nadciśnieniu śródczaszkowym mówimy wtedy, gdy ciśnienie wewnątrzczaszkowe wynosi ponad 20 mmHg. W takiej sytuacji natychmiast należy podjąć działanie zmierzające do [...]

Metody monitorowania ciśnienia wewnątrzczaszkowego

Istnieją różne inwazyjne i nieinwazyjne metody monitorowania ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Bezpośrednio można je kontrolować poprzez umieszczenie czujników w układzie komorowym, w przestrzeni [...]

Czynniki osmotycznie czynne w leczeniu nadciśnienia śródczaszkowego

Terapia nadciśnienia wewnątrzczaszkowego ma zmniejszyć metabolizm komórek nerwowych i zwiększyć dopływ krwi do mózgu. Jednym ze sposobów postępowania jest osmoterapia. Związki [...]

Mannitol

Mannitol to duża, bezładunkowa cząsteczka polihydroksylowego alkoholu cukrowego, niemetabolizowana w ludzkim organizmie i wydalana w postaci niezmienionej z moczem. Stężenie mannitolu [...]

Sól hipertoniczna

Sól hipertoniczna (HTS – hypertonic saline) jest roztworem chlorku sodu o stężeniach od 1,5% do 23,4%. W praktyce przyjmuje się, że [...]

Porównanie mannitolu i soli hipertonicznej

Zarówno mannitol, jak i HTS są powszechnie uznawane za efektywne i bezpieczne w redukcji nadciśnienia wewnątrzczaszkowego. W literaturze najwięcej jest badań [...]

Podsumowanie

W przypadku stanów patologicznych, którym towarzyszy zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe, odpowiednia interwencja ma kluczowe znaczenie dla zdrowia i życia pacjenta. Osmoterapia jest [...]