Praktyka kliniczna

Wtórne glejaki wielopostaciowe – różnice dotyczące przebiegu klinicznego oraz aktywności biologicznej

Lek. Bartosz Królicki

Klinika Nowotworów Układu Nerwowego Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie

Adres do korespondencji: Lek. Bartosz Królicki, Klinika Nowotworów Układu Nerwowego, Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, ul. Roentgena 5, 02-781 Warszawa

Glejak wielopostaciowy (GBM) należy do najczęstszych pierwotnych guzów mózgu. U większości chorych (90 proc.) rozwija się de novo, prowadząc do występowania objawów neurologicznych w zależności od położenia. Nie ma dowodów, że powstaje w wyniku transformacji innego nowotworu. Nowotwór ten określany jest mianem glejaka pierwotnego (ang. primary glioblastoma – pGBM). U niemal 10 proc. chorych początkowo rozpoznawany jest glejak o niższym stopniu złośliwości (WHO II-III, ang. diffuse astrocytoma, anaplastic astrocytoma), który następnie ulega transformacji do glejaka wielopostaciowego (WHO IV). Guzy o takim przebiegu określa się glejakami wtórnymi (ang. secondary glioblastoma – sGBM). Glejaki wtórne występują u młodszych chorych i lokalizują się przede wszystkim w płatach czołowych. Obraz histologiczny obu typów glejaków jest bardzo podobny, dlatego nie pozwala on na różnicowanie między nimi. Stwierdzono jednak różnice w ekspresji genów. Komórki sGBM charakteryzują się obecnością mutacji IDH-1, która nie występuje w komórkach pGBM. Mutacja ta wiąże się z fenotypem hipermetylacji, która z kolei odpowiada za oporność komórek nowotworowych na chemio- i radioterapię. Mutacja IDH-1 występuje również w komórkach guza prekursorowego (o niższym stopniu złośliwości), a także w skąpodrzewiakach.

Podział glejaków wielopostaciowych (GBM) na dwa typy został zaproponowany przez patologa niemieckiego Hansa-Joachima Scherera. Zaobserwował on, że u niektórych chorych operowanych z powodu gwiaździaków następuje wznowa choroby, ale w postaci glejaka wielopostaciowego.[1] Wtórny glejak wielopostaciowy (sGBM) występuje znacznie rzadziej i stanowi 5-10 proc. wszystkich GBM. Chorzy z rozpoznanym sGBM są młodsi; średni wiek zachorowania wynosi 46 lat (dla pGBM 62 lata). W 1996 roku wykazano różnice genetyczne między oboma typami glejaka.[2-5] Podstawowa różnica polega na częstej obecności mutacji TP53 w sGBM i rzadkim jej występowaniu w pGBM. Z kolei w pGBM stwierdza się znaczną ekspresję receptorów dla EGF (EGFR). Występuje ona stosunkowo rzadko w sGBM. Tylko ok. 2 proc. glejaków wykazuje zarówno mutację TP53, jak i zwiększoną ekspresję EGFR, co wskazuje, że obie cechy raczej nie występują wspólnie i możliwe jest zdefiniowanie kryterium mogącego różnicować oba typy guzów. Sugeruje to również, że rozwój obu typów glejaka przebiega w wyniku zaburzeń dwóch odmiennych szlaków genetycznych.[3,4] Typowo w komórkach pGBM stwierdza się amplifikację EGFR, mutację PTEN i brak chromosomu 10.[3] W sGBM z kolei mutację TP53 i brak 19q.[3,4]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Mutacja IDH-1

Najpewniejszym objawem różnicującym oba typy GBM jest jednak stwierdzenie mutacji IDH-1 odpowiedzialnej za produkcję dehydrogenazy izocytrynianowej (IDH). Została ona opisana w [...]

Hipermetylacja

Wiele badań doświadczalnych wskazuje, że obecność mutacji IDH-1 w GBM współistnieje z hipermetylacją łańcucha DNA.[6] Zwiększona metylacja fragmentów chromatyny powoduje jej [...]

Mutacja IDH-1 a podtypy molekularne glejaków

Na podstawie badań nad cDNA wyróżniono pięć podtypów molekularnych glejaków wielopostaciowych:

Zespół Li-Fraumeni

SGBM mogą występować u chorych z zespołem Li-Fraumeni. Jest to rzadki genetyczny zespół predyspozycji do nowotworów spowodowany mutacją w genie TP53 [...]

Występowanie martwicy

W obrębie GBM występują obszary niedotlenienia. Niedotlenienie aktywuje system koagulacyjny, co prowadzi do wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, nasilenia hipoksji i tworzenia się ognisk [...]

Przebieg kliniczny

Początkowo diagnostyka sGBM była oparta na przebiegu klinicznym choroby. Dopiero określenie roli mutacji IDH-1 pozwoliło na wprowadzenie obiektywnych kryteriów rozpoznania. Na [...]

Podsumowanie

Przed odkryciem mutacji IDH-1 przyjmowano, że oba typy glejaka wielopostaciowego pochodzą z tych samych komórek prekursorowych i różnice dotyczące przebiegu klinicznego [...]