Terapia uzależnień

Nikotyna w psychiatrii – wymiary uzależnienia

Lek. Karolina Wilczyńska1

Anna Zawistowska2

Dr hab. med. Napoleon Waszkiewicz1

1Klinika Psychiatrii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

2Studenckie Koło Naukowe przy Klinice Psychiatrii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Adres do korespondencji:

Lek. Karolina Wilczyńska

e-mail: karolinawilczynska88@gmail.com

Dr hab. med. Napoleon Waszkiewicz

e-mail: napwas@wp.pl

Nikotyna jest alkaloidem pirydynowym występującym w tytoniu i jednocześnie jego głównym składnikiem uzależniającym. Niezmiennie od wielu lat palenie tytoniu plasuje się na pierwszym miejscu, jeśli chodzi o możliwe do wyeliminowania przyczyny chorób i przedwczesnej śmierci. Wśród pacjentów z zaburzeniami psychicznymi odsetek osób uzależnionych od nikotyny jest wyższy niż w populacji ogólnej. Artykuł porusza problematykę nałogu nikotynowego ze szczególnym uwzględnieniem pacjentów psychiatrycznych oraz przedstawia metody jego leczenia.

Każdego roku z powodu palenia na świecie umiera ok. 5 mln osób i szacuje się, że do 2030 roku liczba ta wyniesie 8 mln.[1] W Polsce codziennie pali 1/3 dorosłych mężczyzn i 1/5 kobiet. Średnio palacze umierają 13-14 lat wcześniej niż osoby niepalące.[1] Przyczynę chorobowości i śmiertelności związanej z paleniem stanowi prawie 4 tys. toksycznych związków zawartych w dymie tytoniowym, zaburzających funkcje niemal każdego organu ludzkiego ciała.

Palenie tytoniu przyczynia się do powstania 14 lokalizacji nowotworowych, głównie układu oddechowego, ale także przełyku, jamy ustnej, miedniczek nerkowych lub trzustki. Ponadto zwiększa ryzyko zachorowania na choroby układu krążenia, takie jak miażdżyca, nadciśnienie, choroba niedokrwienna serca, tętniak aorty, choroby obwodowego układu naczyniowego i naczyń mózgowych. Jest również czynnikiem ryzyka przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, infekcji, powikłań pooperacyjnych, owrzodzeń żołądka i dwunastnicy, osteoporozy, cukrzycy i wielu innych chorób. Poważny problem stanowi także palenie tytoniu wśród kobiet w ciąży, co prowadzi do niskiej masy urodzeniowej noworodka, a nawet jego nagłej śmierci.[2,3]

Personel ochrony zdrowia powinien mieć świadomość ryzyka zdrowotnego związanego z paleniem tytoniu, rozumieć mechanizmy uzależnienia od nikotyny i podejmować działania mające na celu pomoc pacjentom w rzuceniu palenia.

Mechanizm uzależnienia i działanie nikotyny

Nałóg palenia tytoniu wynika z uzależnienia farmakologicznego i behawioralnego, będącego problemem złożonym i zależnym od czynników psychologicznych, środowiskowych, społecznych i kulturowych. Do przyczyn farmakologicznych stosowania nikotyny zalicza się jej bezpośrednie działanie na organizm, w tym poprawę nastroju, funkcji fizycznych i poznawczych, a także chęć łagodzenia przykrych objawów jej odstawienia. Uzależnienie behawioralne natomiast sprawia, że palenie staje się odruchem warunkowym, a głód nikotynowy pojawia się w szczególności przy określonych stanach emocjonalnych, sytuacjach społecznych i czynnikach środowiskowych. Chęć zapalenia papierosa występuje szczególnie często po spożyciu posiłku, przy konsumpcji kawy lub alkoholu oraz w towarzystwie innych osób palących.[3]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Mechanizm uzależnienia i działanie nikotyny

Nałóg palenia tytoniu wynika z uzależnienia farmakologicznego i behawioralnego, będącego problemem złożonym i zależnym od czynników psychologicznych, środowiskowych, społecznych i kulturowych. [...]

Postępowanie z uzależnionym

Osoby o silnej motywacji do zaprzestania palenia niekiedy są w stanie same poradzić sobie z uzależnieniem, jednak bardzo często niezbędna okazuje [...]

Leczenie uzależnienia od nikotyny

Leczenie uzależnionych od nikotyny opiera się na nikotynowej terapii zastępczej (NTZ) lub nienikotynowym leczeniu farmakologicznym, do którego zalicza się lek przeciwdepresyjny [...]

Interakcje leków z dymem tytoniowym

Palenie papierosów może w znaczący sposób zmieniać działanie innych leków poprzez wpływ na ich metabolizm wątrobowy. Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, jedne z [...]

Palenie tytoniu a zaburzenia psychiczne

Istnieje silny związek między uzależnieniem od nikotyny a wieloma zaburzeniami psychicznymi. Wśród osób z zaburzeniami psychicznymi palaczy jest dwukrotnie więcej niż [...]

Regulacje prawne dotyczące palenia w szpitalach psychiatrycznych

Obecnie obowiązującym aktem prawnym dotyczącym palenia tytoniu jest tekst ujednolicony Ustawy z dnia 9 listopada 1995 roku o ochronie zdrowia przed [...]

Podsumowanie

Nikotyna jest głównym składnikiem uzależniającym tytoniu, a swoje działanie wywiera poprzez stymulację układu nagrody i zwiększone uwalnianie dopaminy. Palenie papierosów jest [...]