Wskazówki

Kiedy chorego w POZ skierować na pilną diagnostykę po omdleniu?

Dr hab. med. Olga Kruszelnicka

Oddział Kliniczny Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca z Pododdziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego,

Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II

Adres do korespondencji: Dr hab. med. Olga Kruszelnicka, Oddział Kliniczny Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca z Pododdziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego, Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II, ul. Prądnicka 80, 31-202 Kraków

W praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) oraz w każdej innej praktyce zapoznanie się z charakterystyką objawu, jakim jest omdlenie, ma kluczowe znaczenie dla dalszego postępowania z chorym. Wiedza w tym zakresie daje stosunkowo łatwe rozeznanie w ocenie zagrożenia poważnymi zdarzeniami związanymi z omdleniem.

Pełna definicja omdlenia podana w 2000 roku przez W. Kapoora brzmi: „Omdlenie to nagła, przejściowa utrata świadomości, której towarzyszy zmniejszenie lub zanik napięcia mięśni posturalnych. Powrót do świadomości jest pełny i nie wymaga interwencji farmakologicznej ani kardiowersji elektrycznej”.[1]

Według definicji Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (European Society of Cardiology – ESC) omdlenie to przejściowa utrata przytomności (transient loss of consciousness – TLoC) spowodowana globalną hipoperfuzją mózgu, charakteryzującą się:

■ szybkim początkiem,

■ krótkim czasem trwania,

■ spontanicznym, całkowitym powrotem świadomości.[2]

Omdlenie czy utrata przytomności

Dane z testów pochyleniowych dowodzą, że spadek ciśnienia skurczowego do 60 mmHg lub poniżej jest związany z wystąpieniem omdlenia. Wskazują na to już dane z wywiadu. Istotne są odpowiedzi na następujące pytania:

  • Czy doszło do całkowitej utraty przytomności (loss of consciousness – LoC)?
  • Czy LoC była przejściowa, wystąpiła gwałtownie i była krótkotrwała?
  • Czy LoC ustąpiła samoistnie, całkowicie oraz bez następstw?
  • Czy chory stracił napięcie mięśniowe?


Jeśli odpowiedź na te pytania jest twierdząca, to z dużym prawdopodobieństwem dany epizod był omdleniem. U 23-50 proc. chorych ocena wstępna umożliwia określenie jego przyczyny. Miejsce omdleń wśród utrat przytomności, jak również podział omdleń przedstawia ryc. 1.

Częstość omdleń i ich powikłania

Dotychczasowe badania oparte są głównie na analizie przypadków omdleń na szpitalnych oddziałach ratunkowych (SOR, emergency department – ED), nie zaś w POZ. Częstość wizyt z powodu omdleń w POZ i na oddziałach ratunkowych to odpowiednio 9,3 oraz 0,7 na 1000 osobolat (z czego 40 proc. chorych jest hospitalizowanych).[3] Na SOR wizyty z powodu omdleń stanowią zależnie od źródła informacji od 0,9-1,7 proc. (badania, na które powołuje się ESC) do 6,1-11,5 proc. – występują tu rozbieżności danych.[2] Śmiertelność w ciągu roku-dwóch lat wśród tych chorych waha się od 8,5 do 11,5 proc.

Omdlenia odruchowe – neurogenne są najczęstszą przyczyną omdleń, niezależnie od rodzaju placówki. Drugą przyczyną omdleń są omdlenia wtórne do chorób sercowo-naczyniowych, tzw. kardiogenne. Większą częstość omdleń kardiogennych obserwuje się na od...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Częstość omdleń i ich powikłania

Dotychczasowe badania oparte są głównie na analizie przypadków omdleń na szpitalnych oddziałach ratunkowych (SOR, emergency department – ED), nie zaś w [...]

Klasyfikacja omdleń

Omdlenia dzielone są na trzy główne grupy:

UWAGA!

■ Test pochyleniowy nie jest zalecany w celu oceny efektów leczenia (III).

Omdlenie w gabinecie lekarza rodzinnego – ograniczenia diagnostyczno-lecznicze

Lekarz POZ spotyka się z wieloma ograniczeniami, takimi jak ograniczony czas pracy placówki i pobytu w nim lekarzy czy brak czasu [...]

Rokowanie po omdleniu

W ocenie rokowania po omdleniu (stratyfikacji ryzyka) należy rozważyć ryzyko zgonu oraz zdarzeń zagrażających życiu. Główny czynnik ryzyka zgonu to organiczna [...]

Podsumowanie

Lekarz rodzinny spotyka się z brakiem możliwości monitorowania chorego i praktycznie z brakiem odpowiednich możliwości diagnostycznych. Lekarz może choremu/opiekunom chorego, jeśli [...]