Program edukacyjny

Polekowe zmiany w jamie ustnej

Dr n. med. Iwona Korzeniewska-Rybicka

Katedra i Zakład Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Adres do korespondencji: Dr n. med. Iwona Korzeniewska-Rybicka, Katedra i Zakład Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, ul. Banacha 1b, 02-097 Warszawa, e-mail: ikorzeniewska@wum.edu.pl

Jama ustna to skomplikowana przestrzeń anatomiczna pokryta różnymi typami błony śluzowej. Diagnostyka zmian w jamie ustnej jest trudna z powodu podobnych do siebie objawów i cech w badaniu przedmiotowym występującycw jamie ustnej jest trudna z powodu podobnych do siebie objawów i cech w badaniu przedmiotowym występujących w różnych chorobach. Ponadto wielu lekarzy ocenia, że ich przygotowanie po studiach jest niewystarczające do badania i rozpoznawania chorób jamy ustnej.[1]

U pacjenta zgłaszającego skargi na dolegliwości w obrębie jamy ustnej, lub ze stwierdzanymi w jej obrębie zmianami, należy zawsze przeprowadzić dokładną ocenę wizualną i dotykową z użyciem dobrego źródła światła, a także zbadać okoliczne struktury, czyli:

  • głowę,
  • szyję,
  • skórę niezmienioną i z wizualnymi zmianami,
  • dostępne do oceny palpacyjnej węzły chłonne,
  • inne tkliwe lub bolesne obszary.


Nie można zapomnieć o zebraniu dokładnych wywiadów medycznych, w tym tych dotyczących stosowanych leków.

Informacje ogólne o polekowych zmianach w jamie ustnej

Leki mogą powodować działania niepożądane w obrębie wszystkich struktur jamy ustnej:

  • warg,
  • dziąseł,
  • języka,
  • przyzębia,
  • zębów,
  • gruczołów ślinowych,
  • żuchwy,
  • szczęki.


Działania te mogą obejmować zarówno tylko błony śluzowe, jak i być skutkiem zaburzeń pierwotnie nerwowo-mięśniowych lub kostnych. Leki mogą być też przyczyną wad rozwojowych: rozszczepu wargi i podniebienia.[2-5]

Zmiany polekowe są nieswoiste i naśladują inne schorzenia obejmujące skórę i błony śluzowe, np.:

  • liszaj płaski,
  • pęcherzycę zwykłą,
  • pemfigoid błon śluzowych,
  • toczeń rumieniowaty,
  • rumień wielopostaciowy,
  • grzybice,
  • inne zakażenia,
  • niedobory kwasu foliowego, żelaza, cyjanokobalaminy i pirydoksyny.


Podobieństwo dotyczy nie tylko objawów i cech klinicznych, ale także obrazu histopatologicznego czy wyników oceny immunologicznej.[2-6]

Patogeneza polekowych zmian w jamie ustnej w wielu przypadkach nie jest wyjaśniona i nie wynika wprost z farmakologicznego mechanizmu działania leku. Brak także danych dotyczących rozpowszechnienia tego typu polekowych zmian, choć wydaje się, że są one względnie częste.[3] W zakresie polekowych działań niepożądanych najczęstsze wydają się skargi na uczucie suchości w jamie ustnej (kserostomia) i zaburzenia czucia smaku (dysguezja, aguezja) oraz na te wynikające z zapalenia błon śluzowych.[2,5]

Oddzielnym zagadnieniem są ostre i przewlekłe powikłania w obrębie jamy ustnej spowodowane przez chemioterapię przeciwnowotworową. Uogólnione zapalenie błony śluzowej jamy ustnej – główny typ ostrego uszkodzenia – stwierdza się u około 20-40 proc....

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Informacje ogólne o polekowych zmianach w jamie ustnej

Leki mogą powodować działania niepożądane w obrębie wszystkich struktur jamy ustnej:

Zapalenie i owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej

Polekowe zapalenie i zmiany nadżerkowo-owrzodzeniowe błony śluzowej jamy ustnej należą do dwóch głównych kategorii: uogólnionej lub zlokalizowanej.[2-9]

Suchość w jamie ustnej

Kserostomia, prawdopodobnie najczęstsze polekowe działanie niepożądane ze strony jamy ustnej, ma wiele przyczyn. W piśmiennictwie medycznym wymienia się ponad 500 leków [...]

Zaburzenia smaku

Najczęstszą z wielu przyczyn zaburzeń smaku (dyzguezji) są infekcje górnych dróg oddechowych, powodujące także upośledzenie zmysłu węchu. Leki mogą powodować zróżnicowane [...]

Jałowa martwica kości

Poważnym powikłaniem stosowania bisfosfonianów lub denosumabu (nawet z większą częstością), a także leków o działaniu antyangiogennym, jest martwica kości z nie [...]

Drożdżyca jamy ustnej

Najczęstszym zakażeniem w obrębie jamy ustnej jest grzybica o etiologii Candida albicans, a rzadziej spowodowana przez inne gatunki drożdży. Obraz drożdżycy [...]

Przerost dziąseł

Niezwykłym powikłaniem farmakoterapii może być powiększenie dziąseł, zazwyczaj o typie uogólnionym, ale o większym nasileniu w obrębie szczęki i żuchwy. Po [...]

Przebarwienia błony śluzowej jamy ustnej i zębów

Innym problemem kosmetycznym są przebarwienia w obrębie jamy ustnej, zwłaszcza zębów. Zmiana koloru zębów może mieć charakter pigmentacji wewnętrznej lub tylko [...]

Rozszczep wargi lub podniebienia

Rozszczep wargi z rozszczepem lub bez rozszczepu podniebienia oraz izolowany rozszczep podniebienia to najczęstsze wady rozwojowe twarzoczaszki o łącznej częstości występowania [...]

Podsumowanie

Rozpoznanie każdego polekowego działania niepożądanego jest diagnozą po wykluczeniu innych potencjalnych przyczyn choroby i już samo to wskazuje, jaką taka diagnostyka [...]