Operacje fałdu głosowego przywracają pacjentowi tożsamość

głosu. Celem zabiegów fonochirurgicznych jest poprawa jakości życia poprzez przywrócenie lub zachowanie dobrego głosu.

Początki fonochirurgii sięgają pierwszych lat XX wieku. Pojęcie to we współczesnym jego rozumieniu wprowadził na początku lat 70. Hans von Leden.

Wyróżnia się dwa rodzaje zadań fonochirurgii:

1. Podstawowym jest poprawa funkcji głosowych.

2. Zadaniem uzupełniającym, komplementarnym dla usunięcia patologii fałdów głosowych jest pobranie fragmentu tkanki do badania histopatologicznego.

Fonochirurgia jest chirurgią funkcjonalną, opierającą się o podstawowe zasady chirurgiczne, takie jak:

• minimalna inwazyjność cięcia,
• zachowanie budowy warstwowej fałdu głosowego,
• zachowanie nietkniętego nabłonka w obrębie wolnego brzegu.
  
  

Poznański Zespół Fonochirurgiczny kierowany przez prof. dr hab. med. Małgorzatę Wierzbicką to chirurdzy laryngolodzy o profilu onkologicznym (dr n. med. Joanna Jackowska, dr n. med. Anna Bartochowska, lek. med. Hanna Nogala) oraz dr n. med. Waldemar Wojnowski i lek. med. Hanna Czerniejewska-Wolska, specjalista foniatrii. Zespół kwalifikuje pacjenta, przygotowuje do zabiegu, wykonuje operacje i zapewnia kontrole poszpitalne. Przez nieco ponad rok zoperowano prawie 200 pacjentów.

Opis przypadku

Jednym z pierwszych pacjentów fonochirurgicznych był 70-letni mężczyzna ze Szczecina, który stracił dźwięczny głos w wyniku starzenia się aparatu mowy. Fałdy głosowe u tego mężczyzny nie miały odpowiedniego napięcia, nie domykały się w pełni, brak było tzw. zwarcia fonacyjnego, co nie pozwoliło na uzyskanie dźwięcznego głosu. Pracował głosem, a był osobą stale zawodowo czynną, tak więc przywrócenie dobrej fonacji stanowiło dla pacjenta istotny życiowy problem.

Światowe standardy

W 2007 roku European Laryngological Society (ELS) zaproponowało nową klasyfikację i nomenklaturę dotyczącą zakresu działań fonochirurgii.

Wyróżniono cztery grupy operacji: chirurgia fałdów głosowych, chirurgia szkieletu krtani, zabiegi mające na celu reinerwację krtani oraz zabiegi rekonstrukcyjne.

Chirurgia fałdów głosowych to chirurgiczne poprawienie drgań błony śluzowej poprzez usunięcie zmian patologicznych brodawczaków, przewlekłych przerostowych zmian zapalnych, guzków, polipów, obrzęku Reinkego, torbieli, bruzd, atrofii lub blizn. Dotyczy to zmian zarówno wrodzonych, jak i nabytych i można to osiągnąć za pomocą narzędzi klasycznych, mikroskopów, promieni laserowych. Stosowane w przeszłości procedury jak stripping czy dekortykacja fałdu zostały zastąpione przez podnabłonkową chordektomię (mini-microflap). Jest to oszczędzająca technika, która może być uzupełniana zastosowaniem kleju tkankowego.

Chirurgia szkieletu krtani to duża grupa procedur fonochirurgicznych, które polegają na modyfikacji struktur anatomicznych krtani.

Laryngoplastyka jest rekonstrukcją poszczególnych części krtani, włączając fałdy głosowe, a tyreoplastyka to zabiegi modyfikujące chrząstki krtani. Zabiegi laryngoplastyki są przeprowadzane w obrębie szkieletu i mięśni krtani, mają na celu poprawę pozycji lub napięcia fałdów głosowych i korekcję niewydolności głośni, redukcję niestabilności oraz zmianę napięcia fałdów głosowych.

Laryngoplastyka iniekcyjna to metoda stosowana u chorych z niewydolnością głośni.

Głównym wskazaniem jest niedomykalność głośni mogąca wynikać z jednostronnego porażenia lub niedowładu fałdów głosowych lub właśnie ze starzenia się głosu, czyli presbyfonii.

Polegają na suplementacji, czyli wypełnieniu atroficznego fałdu głosowego w celu zwiększenia jego objętości, oraz na medializacji, czyli przemieszczeniu fałdu głosowego przyśrodkowo.

Materiały stosowane do medializacji fałdów głosowych są różne: tłuszcz, kolagen, powięź skroniowa, chrząstka, teflon, silikon, kolagen bawoli, pasta glicerynowa, kwas hialuronowy, akryl, hydroksyapatyt.

Laryngoplastyka iniekcyjna jest zabiegiem coraz częściej stosowanym u chorych z niewydolnością głośni jako alternatywa bardziej inwazyjnych zabiegów tyreoplastyki medializacyjnej.

Reinerwacja krtani to grupa zabiegów przeprowadzanych w obrębie struktur mięśniowo-nerwowych krtani polegających na przywróceniu ruchomości lub zmniejszeniu napięcia fałdów głosowych.

Najbardziej rozpowszechnioną i najłatwiejszą metodą jest zastosowanie ostrzyknięć płytki mięśniowo-nerwowej przy użyciu toksyny botulinowej, np. w dysfoniach spastycznych.

Zabiegi rekonstrukcyjne to grupa procedur mających na celu przywrócenie głosu po częściowym lub całkowitym usunięciu krtani oraz po uszkodzeniu fałdów głosowych.

Stosuje się je po operacjach usunięcia łagodnych lub złośliwych guzów głośni prowadzących do jej niewydolności.

Metodami chirurgicznymi najczęściej wykonywanymi są:

• augmentacja,
• płaty śluzówkowe,
• połączenie obu technik jednocześnie.
  
  

Fonochirurgia nie jest głównym nurtem działalności Kliniki Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej UM w Poznaniu.

– Podstawową pracą i priorytetem są operacje ratujące życie i duże operacje onkologiczne, także te unikatowe w skali kraju i świata. Fonochirurgia jest do pewnego stopnia zajęciem dodatkowym, niejako obok bardzo poważnych operacji onkologicznych. Dlatego miejsce na bloku operacyjnym dla zabiegów fonochirurgicznych jest ograniczone. Pomimo że fonochirurgia to działania drugoplanowe, wykonujemy je z pasją i prawdziwym zamiłowaniem oraz starannie prowadzimy dalej naszych pacjentów w Poradni Fonochirurgicznej – podkreśla prof. Małgorzata Wierzbicka.