Temat numeru: gastroenterologia

Nietolerancja laktozy: aspekty patogenetyczne, obraz kliniczny, leczenie

dr hab. n. med. Elżbieta Jarocka-Cyrta

Klinika Pediatrii, Wydział Nauk Medycznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Elżbieta Jarocka-Cyrta, Klinika Pediatrii, Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy, ul. Żołnierska 18, 11-041 Olsztyn.

Upośledzona zdolność trawienia laktozy wiąże się ze zmniejszoną ilością jelitowego enzymu – laktazy – i dotyczy w zależności od regionu 10-90% populacji. Objawy kliniczne nietolerancji laktozy są następstwem fermentacji bakteryjnej niestrawionego cukru w jelicie grubym. Osoby, u których występuje to zaburzenie, zazwyczaj unikają spożywania mleka i jego przetworów w celu zminimalizowania dolegliwości, co przekłada się na zmniejszone spożycie wapnia i witaminy D, a co za tym idzie – na zwiększone ryzyko osteoporozy.

CELE ARTYKUŁU


Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

• rozpoznać objawy wskazujące na nietolerancję laktozy

• wdrożyć podstawową diagnostykę różnicową u chorego z podejrzeniem nietolerancji laktozy

• wydać choremu zalecenia dotyczące dalszego postępowania


W praktyce spotykamy wiele nieścisłości w interpretacji terminologii dotyczącej stanów związanych z zaburzeniami trawienia laktozy, dlatego na wstępie zostaną przedstawione definicje określeń stosowanych w niniejszym artykule:

  • Nietolerancja laktozy (lactose intolerance) – objawy ze strony przewodu pokarmowego pod postacią bólów brzucha, wzdęć i biegunki po spożyciu produktów zawierających laktozę. Jest to określenie stanu klinicznego, nie wskazuje na patogenezę objawów. Najczęstszą, ale nie jedyną przyczyną nietolerancji laktozy jest obniżona aktywność laktazy – hipolaktazja, powodująca zaburzenia trawienia laktozy.
  • Zaburzenia trawienia i wchłaniania laktozy (lactose malabsorption) – obniżony rozkład laktozy i w konsekwencji niemożność jej wchłaniania; zjawisko to wiąże się z niedoborem laktazy w jelicie. W języku polskim termin ten nie jest precyzyjny, ponieważ sugeruje zaburzenia wchłaniania laktozy, chociaż ta jako dwucukier nie jest transportowana przez nabłonek jelitowy, a wchłaniane są produkty hydrolizy laktozy – glukoza i galaktoza. Nawet u zdrowych osób ok. 8% laktozy nie ulega strawieniu i osiąga jelito grube.
  • Hipolaktazja – niedobór laktazy (hypolactasia, lactase deficiency) – obniżona aktywność laktazy w rąbku szczoteczkowym bez względu na przyczynę takiego stanu. Niedobór laktazy może prowadzić do zaburzeń trawienia i objawów nietolerancji laktozy. Jednak nie u każdej osoby z hipolaktazją stwierdza się zaburzenia trawienia i wchłaniania laktozy oraz objawy nietolerancji. Do efektywnego wykorzystania laktozy wystarcza 50% podstawowej aktywności laktazy.

Laktoza

Laktoza jest unikalnym dwucukrem, występującym jedynie w mleku ssaków. Składa się z cząsteczki glukozy i galaktozy połączonych wiązaniem β-1,4-glikozydowym. Zawartość laktozy w mleku kobiecym wynosi 7,2 g/100 ml, w mleku krowim 4,7 g/100 ml. U nie...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Laktaza

Laktaza (LPH – lactase-phlorizin hydrolase) należy do grupy β-galaktozydaz. Enzym ten ma dwa aktywne centra – jedno hydrolizujące laktozę, drugie floryzynę [...]

Epidemiologia

Ocena rzeczywistej częstości występowania nietolerancji laktozy na podstawie dostępnych danych jest bardzo nieprecyzyjna ze względu na różne definicje tego zaburzenia oraz [...]

Patogeneza objawów

Objawy kliniczne nietolerancji laktozy są następstwem fermentacji bakteryjnej niestrawionej w jelicie cienkim laktozy, która przedostaje się do jelita grubego. W jelicie grubym laktoza [...]

Obraz kliniczny

Objawy zależą od wieku, nasilają się u osób starszych. U niemowląt dominują wodnista biegunka i niepokój. U starszych dzieci i u dorosłych występują wzdęcia i bóle brzucha, przelewanie, [...]

Diagnostyka

Nietolerancję laktozy rozpoznaje się najczęściej na podstawie danych z wywiadu wskazujących na występowanie objawów klinicznych po spożyciu pokarmów zawierających laktozę oraz ich [...]

Leczenie

W postępowaniu terapeutycznym bardzo istotna jest interpretacja wyników badań. Stwierdzenie genetycznego wariantu predysponującego do hipolaktazji typu dorosłych nie jest równoznaczne z rozpoznaniem nietolerancji [...]

Diagnostyka różnicowa

U pacjentów z objawami nietolerancji laktozy, u których objawy ze strony przewodu pokarmowego utrzymują się mimo całkowitej eliminacji tego cukru z diety, należy wykluczyć takie [...]

Wpływ nietolerancji laktozy na ogólny stan zdrowia

Udział wapnia ze źródeł egzogennych w budowie kośćca stanowi podstawę prawidłowego rozwoju szkieletu, konsolidacji i utrzymania optymalnej masy kostnej. Właściwa podaż wapnia ma [...]

Podsumowanie

Objawy kliniczne związane ze spożyciem laktozy stanowią duży problem zarówno dla pacjenta, jak i diagnozującego lekarza. U wielu osób z hipolaktazją i zaburzeniami trawienia laktozy [...]