Gruźlica ośrodkowego układu nerwowego

prof. dr hab. n. med. Eugeniusz Tarasów1,2
prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska3

1Zakład Radiologii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

2Centrum Medyczne Diagnostyka w Białymstoku

3Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Adres do korespondencji: prof. dr hab. Eugeniusz Tarasów, Zakład Radiologii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, e-mail: etarasow@interia.pl

W Polsce w ostatnich latach notuje się kilkanaście przypadków gruźlicy ośrodkowego układu nerwowego (OUN) rocznie. Może ona przybierać różne postacie, a najczęstszymi są gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR) oraz gruźliczaki. Opóźnione lub niewłaściwe leczenie gruźlicy OUN skutkuje poważnymi powikłaniami: ubytkami neurologicznymi, wodogłowiem, uszkodzeniem nerwów czaszkowych, padaczką lub zaburzeniami intelektualnymi. Natomiast odpowiednio wczesne rozpoznanie i włączenie stosownego leczenia istotnie wpływają na rokowanie i zwykle prowadzą do pełnego ustąpienia objawów.

Wprowadzenie

Pomimo postępów w diagnostyce i leczeniu gruźlica nadal jest znaczącym problemem zdrowotnym w skali światowej. Świadczy o tym fakt, że ok. 70% populacji światowej miało kontakt z prątkami gruźlicy, a ok. 30% jest nimi zakażone. Jako że przebieg zakażenia zależy od wielu czynników (w tym statusu immunologicznego), jedynie u 10% jest to infekcja objawowa. Najczęściej, w ponad 90% przypadków, gruźlica dotyczy płuc, ale często zajmuje inne narządy i układy.1,2 Powikłania neurologiczne, zaliczane do najcięższych postaci gruźlicy pozapłucnej, występują u 1-3% zakażonych.3

Gruźlica OUN

Gruźlica OUN powstaje w wyniku zakażenia prątkami Mycobacterium tuberculosis na drodze rozsiewu hematogennego z ognisk gruźliczych, najczęściej z płuc, rzadziej z układu kostnego lub moczowo-płciowego. Rzadko do zajęcia OUN dochodzi także przez ciągłość i szerzenie się procesu zapalnego z ognisk w obrębie głowy, np. u chorych z zapaleniem kości skroniowej i ucha środkowego lub struktur kręgosłupa.4,5

Zajęcie OUN występuje u 2-5% chorych na gruźlicę, u osób z zespołem nabytego niedoboru odporności (AIDS – acquired immunodeficiency syndrome) odsetek ten wzrasta nawet do 10-15%. W krajach o wysokiej zapadalności gruźlicze ZOMR występuje głównie u dzieci, zazwyczaj od 3 do 6 miesięcy po zakażeniu pierwotnym. W regionach o niskiej zapadalności gruźlica OUN dotyczy przede wszystkim dorosłych i choć może być następstwem zakażenia pierwotnego, zwykle rozwija się w wyniku reaktywacji ogniska pozostającego przez długi czas w uśpieniu. W Polsce w ostatnich latach notuje się kilkanaście przypadków gruźlicy OUN rocznie. Odstęp między rozsiewem krwiopochodnym a zajęciem OUN jest różny: wynosi od kilku tygodni do wielu lat. Choroba ma szybki przebieg u małych dzieci lub u dorosłych z obniżeniem odporności.6

Gruźlica OUN może przybierać różne formy i obejmuje zarówno zmiany pozaosiowe (przymózgowe), jak i wewnątrzmózgowe.7 Najczęstsze postacie to gruźlicze ZOMR oraz gruźliczaki. Rzadziej w przebiegu gruźlicy występują typowe ropnie. Sporadycznie opisy...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Gruźlica OUN

Gruźlica OUN powstaje w wyniku zakażenia prątkami Mycobacterium tuberculosis na drodze rozsiewu hematogennego z ognisk gruźliczych, najczęściej z płuc, rzadziej z [...]

Gruźlicze ZOMR

Gruźlicze ZOMR stanowi ok. 1% wszystkich przypadków gruźlicy oraz ok. 5% przypadków pozapłucnej lokalizacji u osób z prawidłową odpornością. Morfologicznie gruźlicze [...]

Gruźliczaki OUN

Gruźliczaki są zróżnicowane pod względem budowy. Część centralna ulega martwicy serowatej i nie podlega absorpcji, lecz włóknieniu i wapnieniu. Torebka gruźliczaka [...]

Encefalopatia gruźlicza

Encefalopatia gruźlicza jest rzadką manifestacją gruźlicy OUN. Notuje się jej pojedyncze przypadki, i to wyłącznie u dzieci z gruźlicą płuc.12 Wyróżnienie [...]

Diagnostyka gruźlicy OUN

W przypadku podejrzenia gruźlicy OUN należy poszukiwać objawów, które wskazują na etiologię gruźliczą. U połowy dorosłych i u większości dzieci stwierdza [...]

Leczenie gruźlicy OUN

Należy pamiętać o toksyczności tych leków, szczególnie o ich wpływie na wątrobę (izoniazyd, ryfampicyna, pirazynamid – kontrola enzymów wątrobowych), nerw ślimakowo-przedsionkowy [...]

Powikłania

Opóźnione lub niewłaściwe leczenie gruźlicy OUN prowadzi do ciężkich powikłań. U ok. 25% pacjentów po przebytej gruźlicy OUN stwierdza się różnego [...]

Podsumowanie

Gruźlica OUN jest chorobą obarczoną ciężkimi powikłaniami neurologicznymi. Objawy kliniczne i radiologiczne mogą naśladować wiele innych zakaźnych i niezakaźnych chorób neurologicznych. [...]