Narodowy Instytut Onkologii – Państwowy Instytut Badawczy w Gliwicach otrzyma 11 123 761 zł dofinansowania z Agencji Badań Medycznych na realizację projektu dotyczącego nowej strategii leczenia glejaka wielopostaciowego (GBM). Projekt został wybrany w konkursie TRANSMED I (ABM/2024/8), którego celem jest wsparcie badań z zakresu medycyny translacyjnej.
Projekt „Celowana terapia radioizotopowa wspomagana obrazowaniem zmienia mikrośrodowisko immunologiczne guza w glejaku wielopostaciowym” zakłada opracowanie innowacyjnej metody leczenia z wykorzystaniem molekularnie celowanej terapii radionuklidowej (TRT – targeted radionuclide therapy).
Metoda wykorzystuje specjalnie zaprojektowane cząsteczki rozpoznające komórki nowotworowe i dostarczające do nich radioizotopy emitujące promieniowanie α lub β. Pozwala to na precyzyjne niszczenie komórek guza przy jednoczesnym ograniczeniu uszkodzeń zdrowej tkanki mózgowej.
Integralną częścią projektu będzie zastosowanie zaawansowanego obrazowania molekularnego PET z wykorzystaniem małych białek rozpoznających wybrane cele molekularne (immuno-PET). Technologia ma umożliwić nieinwazyjną ocenę obecności i ekspresji białek będących celem terapii, co w przyszłości może ułatwić kwalifikację chorych do leczenia, planowanie terapii oraz monitorowanie jej skuteczności.
Poszukiwanie nowych metod leczenia GBM
Glejak wielopostaciowy należy do najbardziej agresywnych pierwotnych nowotworów ośrodkowego układu nerwowego. Charakteryzuje się dużą heterogennością, inwazyjnością oraz opornością na standardowe leczenie. Mimo postępów w chirurgii, radioterapii i chemioterapii mediana przeżycia pacjentów nadal nie przekracza 15 miesięcy. Ze względu na lokalizację guza całkowite usunięcie zmian często nie jest możliwe, a pozostające komórki nowotworowe prowadzą do nawrotu choroby.
– Dążąc do rozszerzenia opcji terapeutycznych w leczeniu glejaka wielopostaciowego, skupimy się na trzech najważniejszych kierunkach: walidacji terapeutycznych radioligandów opartych o β- (Tb-161) oraz α- (Ac-225) emitery, ocenie leczenia skojarzonego i przygotowaniu radiofarmaceutyków do badań klinicznych – wyjaśnia prof. Gabriela Krämer-Marek, kierownik Zakładu Radiofarmacji i Obrazowania Przedklinicznego PET w Narodowym Instytucie Onkologii w Gliwicach i główny badacz projektu.
Trzy etapy projektu
Pierwszy etap obejmie walidację terapeutycznych radioligandów oraz ocenę skuteczności i bezpieczeństwa leczenia w komórkowych i zwierzęcych modelach GBM. Badacze przeanalizują biodostępność, cytotoksyczność i stabilność radioligandów oraz ich wpływ na mikrośrodowisko guza, w tym odpowiedź immunologiczną i śmierć komórek nowotworowych. We współpracy ze Śląskim Uniwersytetem Medycznym w Katowicach zostanie również przeprowadzona analiza ekspresji celów molekularnych w próbkach pobranych od chorych.
Drugi etap będzie poświęcony ocenie leczenia skojarzonego. Naukowcy sprawdzą, czy połączenie molekularnie celowanej terapii radionuklidowej z inhibitorami punktów kontrolnych (np. anty-PD-1/PD-L1) lub inhibitorami PARP zwiększy skuteczność leczenia poprzez wzmocnienie odpowiedzi przeciwnowotworowej i osłabienie mechanizmów naprawy DNA w komórkach guza.
– Coraz więcej danych wskazuje, że samo niszczenie komórek nowotworowych może nie wystarczyć do uzyskania trwałej odpowiedzi terapeutycznej. Chcemy sprawdzić, czy odpowiednio dobrane leczenie skojarzone pozwoli jednocześnie uszkodzić guz i pobudzić układ odpornościowy do skuteczniejszej walki z chorobą. Badania przedkliniczne pokażą, które kombinacje mają największy potencjał do dalszego rozwoju klinicznego – mówi prof. Gabriela Krämer-Marek.
Ostatni etap projektu będzie dotyczył opracowania procesu produkcji radiofarmaceutyków zgodnego z wymaganiami klinicznymi, co ma umożliwić przygotowanie ich do przyszłych badań z udziałem pacjentów.
Korzyści dla pacjentów i systemu
Jak podkreśla dr hab. n. med. Sławomir Blamek, prof. NIO-PIB, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii w Gliwicach, projekt może otworzyć drogę do wdrożenia nowej generacji celowanych terapii radioizotopowych w leczeniu GBM.
– Rozwiązanie to mogłoby szczególnie pomóc pacjentom, u których nie jest możliwe całkowite usunięcie guza lub którzy nie kwalifikują się do leczenia operacyjnego. Dla tych chorych dostępne obecnie metody terapii są bardzo ograniczone, a rokowanie pozostaje niekorzystne. Co więcej, zwiększona skuteczność terapii przyniesie wymierne korzyści ekonomiczne w postaci obniżenia kosztów hospitalizacji i obciążeń społecznych związanych z ciężkim przebiegiem choroby oraz opieką paliatywną. Dodatkowo potwierdzenie skuteczności tego rodzaju terapii w przypadku glejaka otwiera drogę do zastosowania badanych radioligandów do leczenia innych nowotworów, co wpisuje się w ogólnoświatowy trend dynamicznego rozwoju terapii radioizotopowych. Dzięki uruchomieniu nowego Oddziału Terapii Izotopowej Narodowy Instytut Onkologii w Gliwicach jest w pełni przygotowany do sprostania wymaganiom związanym z wykorzystaniem w terapii przeciwnowotworowej innowacyjnych rozwiązań z zakresu medycyny nuklearnej, zarówno w zakresie diagnostyki, jak i wyrafinowanych metod leczenia – mówi dr hab. Sławomir Blamek.
Projekt będzie realizowany we współpracy ze Śląskim Uniwersytetem Medycznym w Katowicach oraz firmami WPD Pharmaceuticals i AffibodyAB, które dostarczą rekombinowane białka wiążące receptory IL13Rα2 i EGFR.
– Wspólna realizacja projektu zwiększy szanse na prowadzenie kolejnych badań oraz wymianę doświadczeń i poszerzenie wiedzy. Potwierdzeniem tego jest współpraca między powyższymi ośrodkami w ramach projektu „Ocena odpowiedzi immunologicznej u chorych leczonych pembrolizumabem z nowo zdiagnozowanym glejakiem wielopostaciowym mózgu”, który również jest finansowany przez ABM – podsumowuje prof. Gabriela Krämer-Marek.
Źródło: informacja prasowa NIO-PIB w Gliwicach
