Wstęp
Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest chorobą o wieloczynnikowej patogenezie, obejmującej nadmierną aktywność gruczołów łojowych, zaburzenia różnicowania keratynocytów w obrębie ujścia mieszka włosowego, kolonizację Cutibacterium acnes oraz aktywację wrodzonej i nabytej odpowiedzi immunologicznej 1, 2 . Choroba charakteryzuje się przewlekłym stanem zapalnym jednostek włosowo-łojowych, prowadzącym do powstawania zaskórników, grudek, krostek oraz nacieków zapalnych. Celem leczenia jest nie tylko redukcja istniejących zmian skórnych i zapobieganie powstawaniu nowych wykwitów, lecz także ograniczenie ryzyka bliznowacenia oraz zaburzeń pigmentacyjnych.
Znaczenie zaburzeń bariery naskórkowej w trądziku
Warstwa rogowa naskórka pełni kluczową funkcję w utrzymaniu integralności bariery skórnej, regulując przeznaskórkową utratę wody (transepidermal water loss; TEWL) oraz chroniąc organizm przed penetracją czynników drażniących i drobnoustrojów. W badaniach wykazano, że u pacjentów z trądzikiem dochodzi do zaburzeń organizacji lipidów międzykomórkowych, w tym do zmniejszenia zawartości ceramidów oraz nieprawidłowego stosunku ceramidów do cholesterolu i wolnych kwasów tłuszczowych 4 . Zmiany te prowadzą do wzrostu wartości TEWL oraz zwiększenia reaktywności skóry.
Dodatkowo leczenie przeciwtrądzikowe, zwłaszcza z zastosowaniem retinoidów lub nadtlenku benzoilu, może nasilać uszkodzenie bariery naskórkowej poprzez indukcję stresu oksydacyjnego, zaburzenie różnicowania keratynocytów oraz zwiększenie ekspresji cytokin prozapalnych 3 . W przypadku doustnej izotretynoiny obserwuje się ponadto istotne zmniejszenie wydzielania łoju, co wtórnie prowadzi do nasilenia suchości skóry i pogorszenia funkcji ochronnej naskórka.
W konsekwencji zarówno sama choroba, jak i stosowane leczenie przyczyniają się do uszkodzenia bariery naskórkowej, co może dodatkowo nasilać kaskadę zapalną. Z klinicznego punktu widzenia uzasadnia to równoległe stosowanie interwencji ukierunkowanych na odbudowę bariery naskórkowej 5 .
Rola dermokosmetyków zawierających ceramidy jako terapii wspomagającej w leczeniu trądziku
Coraz więcej danych wskazuje, że integralność warstwy rogowej naskórka odgrywa kluczową rolę w modulowaniu odpowiedzi zapalnej skóry. Uszkodzenie bariery naskórkowej prowadzi do zwiększonej penetracji antygenów i aktywacji receptorów Toll-like, co nasila produkcję cytokin prozapalnych, takich jak IL-1β oraz TNF-α 4, 5 .
Stosowanie preparatów o działaniu nawilżającym oraz wspomagającym odbudowę bariery naskórkowej może przeciwdziałać tym procesom poprzez redukcję TEWL, stabilizację lipidów międzykomórkowych oraz zmniejszenie reaktywności skóry. W badaniach klinicznych wykazano, że stosowanie emolientów i humektantów może ograniczać nasilenie podrażnień wywołanych terapią retinoidami oraz poprawiać tolerancję leczenia 8 .
W codziennej praktyce dermatologicznej szczególnie istotną rolę odgrywa właściwa pielęgnacja, która sprzyja utrzymaniu regularności i ciągłości terapii przeciwtrądzikowej. Dreno i wsp. wykazali, że działania niepożądane należą do głównych przyczyn przedwczesnego przerywania leczenia 3 . Poprawa tolerancji terapii poprzez odbudowę bariery naskórkowej może zatem pośrednio zwiększać jej skuteczność.
Badania wskazują, że stosowanie odpowiednio dobranej pielęgnacji zawierającej ceramidy może istotnie poprawiać tolerancję leczenia miejscowego trądziku. W wieloośrodkowym badaniu Li i wsp. 9 wykazano redukcję nasilenia klinicznych objawów podrażnienia skóry, takich jak suchość, rumień oraz dyskomfort związane z leczeniem przeciwtrądzikowym. Jednocześnie odnotowano poprawę komfortu pacjentów, szczególnie w początkowej fazie terapii. Uzyskane wyniki sugerują korzystny wpływ dermokosmetyków zawierających ceramidy na funkcję bariery naskórkowej oraz tolerancję leczenia.
Interesujących danych dostarczyło również wieloośrodkowe badanie przeprowadzone w polskiej populacji 10 . W badaniu obserwacyjnym oceniono 253 pacjentów powyżej 13. roku życia z trądzikiem o nasileniu od umiarkowanego do bardzo ciężkiego (GEA 3–5), leczonych zgodnie z aktualnymi standardami terapeutycznymi. W grupie leczenia miejscowego (n = 103) zastosowano adapalen 0,3% w skojarzeniu z nadtlenkiem benzoilu 2,5%, natomiast w grupie leczenia ogólnego (n = 150) stosowano doustną izotretynoinę. U wszystkich pacjentów równolegle wdrożono pielęgnację ukierunkowaną na wsparcie bariery naskórkowej, obejmującą łagodne oczyszczanie i nawilżanie skóry dwa razy dziennie przez 12 tygodni. Ocenę kliniczną przeprowadzono na początku obserwacji oraz po 12 tygodniach leczenia, wykorzystując skalę GEA, a także analizując objawy towarzyszące i tolerancję terapii.
Po zakończeniu obserwacji wykazano istotną redukcję nasilenia zmian trądzikowych w obu grupach – poprawę kliniczną odnotowano u 91% pacjentów leczonych miejscowo oraz u 88% pacjentów otrzymujących doustną izotretynoinę. Jednocześnie zaobserwowano zmniejszenie nasilenia łojotoku i rumienia pozapalnego, co może odzwierciedlać zarówno efekt terapii farmakologicznej, jak i wpływ odpowiednio dobranej pielęgnacji na funkcję bariery naskórkowej.
Wyniki tego badania pozostają zgodne z aktualnymi zaleceniami, które wskazują na konieczność stosowania łagodnych środków myjących oraz preparatów nawilżających jako elementu standardowej terapii trądziku 1, 7 .
Podsumowanie
Zaburzenia funkcji bariery naskórkowej stanowią istotny element patofizjologii trądziku oraz ważny czynnik ograniczający tolerancję leczenia. Interwencje pielęgnacyjne ukierunkowane na odbudowę bariery naskórkowej mogą zmniejszać nasilenie działań niepożądanych terapii, poprawiać komfort pacjentów oraz pośrednio zwiększać skuteczność leczenia poprzez poprawę przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Włączenie odpowiednio dobranej pielęgnacji do standardowego postępowania terapeutycznego należy uznać za uzasadniony element współczesnej praktyki dermatologicznej.
Piśmiennictwo
Zaenglein, A. L., Pathy, A. L., Schlosser, B. J., Alikhan, A., Baldwin, H. E., Berson, D. S., Bowe, W. P., Graber, E. M., Harper, J. C., Kang, S., Keri, J. E., Leyden, J. J., Reynolds, R. V., Silverberg, N. B., Stein Gold, L. F., Tollefson, M. M., Weiss, J. S., Dolan, N. C., Sagan, A. A., Stern, M., … Bhushan, R. (2016). Guidelines of care for the management of acne vulgaris. Journal of the American Academy of Dermatology, 74(5), 945–73.e33. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2015.12.037
Gollnick, H., Cunliffe, W., Berson, D., Dreno, B., Finlay, A., Leyden, J. J., Shalita, A. R., Thiboutot, D., & Global Alliance to Improve Outcomes in Acne (2003). Management of acne: a report from a Global Alliance to Improve Outcomes in Acne. Journal of the American Academy of Dermatology, 49(1 Suppl), S1–S37. https://doi.org/10.1067/mjd.2003.618
Dréno, B., Thiboutot, D., Gollnick, H., Finlay, A. Y., Layton, A., Leyden, J. J., Leutenegger, E., Perez, M., & Global Alliance to Improve Outcomes in Acne (2010). Large-scale worldwide observational study of adherence with acne therapy. International journal of dermatology, 49(4), 448–456. https://doi.org/10.1111/j.1365-4632.2010.04416.x
Del Rosso, J. Q., & Levin, J. (2011). The clinical relevance of maintaining the functional integrity of the stratum corneum in both healthy and disease-affected skin. The Journal of clinical and aesthetic dermatology, 4(9), 22–42.
Dréno, B., Araviiskaia, E., Berardesca, E., Gontijo, G., Sanchez Viera, M., Xiang, L. F., Martin, R., & Bieber, T. (2016). Microbiome in healthy skin, update for dermatologists. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology : JEADV, 30(12), 2038–2047. https://doi.org/10.1111/jdv.13965
Tan, J. K., & Bhate, K. (2015). A global perspective on the epidemiology of acne. The British journal of dermatology, 172 Suppl 1, 3–12. https://doi.org/10.1111/bjd.13462
Nast, A., Dréno, B., Bettoli, V., Degitz, K., Erdmann, R., Finlay, A. Y., Ganceviciene, R., Haedersdal, M., Layton, A., López-Estebaranz, J. L., Ochsendorf, F., Oprica, C., Rosumeck, S., Rzany, B., Sammain, A., Simonart, T., Veien, N. K., Zivković, M. V., Zouboulis, C. C., Gollnick, H., … European Dermatology Forum (2012). European evidence-based (S3) guidelines for the treatment of acne. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology : JEADV, 26 Suppl 1, 1–29. https://doi.org/10.1111/j.1468-3083.2011.04374.x
Kircik LH. The role of moisturizers in acne management. J Drugs Dermatol. 2013;12(6):s73–s76.
Li, M., Lynde, C., Sibley, C., Bernstein, S. C., Mathieu, S., Guenther, L., Dayeh, N. R., & Tan, J. (2025). A Multicentre Evaluation of a Ceramide-Containing Hydrating Cream-to-Foam Cleanser and Facial Moisturizing Lotion for Improving Topical Treatment Tolerability in Facial Acne. Journal of cutaneous medicine and surgery, 29(1_suppl), 3S–13S. https://doi.org/10.1177/12034754241304729
Badanie własne marki L’Oreal - Ocena skuteczności dermokosmetyków cerave podczas leczenia trądziku o nasileniu od umiarkowanego do ciężkiego.
Materiał sponsorowany
