Praktyka kliniczna

Diagnostyka i leczenie skórnych odczynów polekowych

Prof. dr hab. med. Magdalena Czarnecka-Operacz, lek. med. Magda Wachal, dr hab. med. Dorota Jenerowicz

Katedra i Klinika Dermatologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu

Adres do korepondencji: Prof. dr hab. med. Magdalena Czarnecka-Operacz, Katedra i Klinika Dermatologii UM, ul. Przybyszewskiego 49, 60-355 Poznań

Skóra jest narządem, w obrębie którego najczęściej manifestują się działania niepożądane leków. Skórne odczyny polekowe stanowią ok. 60-70 proc. ogółu niepożądanych reakcji polekowych (ADR – adverse drug reaction). Duża powierzchnia skóry, jej aktywność immunologiczna i metaboliczna, powodują, że skóra spełnia niejako rolę narządu sygnałowego czy swoistego ekranu, na którym prezentowana jest odpowiedź ustroju.


Działania niepożądane leków stanowią złożony problem diagnostyczny w praktyce klinicznej lekarza dermatologa. Ze zjawiskiem nadwrażliwości na leki (DHS – drug hypersensitivity) spotykamy się coraz częściej. Odsetek hospitalizacji spowodowanych działaniami niepożądanymi leków różni się w poszczególnych krajach i wynosi od 3 do 6 proc. Niewątpliwie jest to spowodowane coraz większą ilością stosowanych preparatów leczniczych, łączeniem różnych grup leków, a także zwiększającą się ilością przyjmowanych suplementów diety i e leków stanowią złożony problem diagnostyczny w praktyce klinicznej lekarza dermatologa. Ze zjawiskiem nadwrażliwości na leki (DHS – drug hypersensitivity) spotykamy się coraz częściej. Odsetek hospitalizacji spowodowanych działaniami niepożądanymi leków różni się w poszczególnych krajach i wynosi od 3 do 6 proc. Niewątpliwie jest to spowodowane coraz większą ilością stosowanych preparatów leczniczych, łączeniem różnych grup leków, a także zwiększającą się ilością przyjmowanych suplementów diety i leków dostępnych bez recepty (OTC – over-the-counter drugs).

Wspólną cechą skórnych reakcji polekowych jest ich ogromna heterogenność i zróżnicowany obraz kliniczny. Do najczęściej spotykanych skórnych odczynów polekowych należą:

  • pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy,
  • osutka plamisto-grudkowa,
  • zmiany skórne o charakterze rumieni,
  • plamice.

Najczęściej objawy mają charakter łagodny, jednak niekiedy mogą również prezentować się pod postacią ciężkich reakcji typu zespołu Stevensa-Johnsona, zespołu Lyella (toksycznej nekrolizy naskórka, ang. TEN – toxic epidermal necrolysis) czy AGEP (uogólnionej osutki krostkowej, ang. acute generalized exanthematous pustulosis).

Do leków, które najczęściej prowokują pojawianie się zmian skórnych, należą głównie antybiotyki β-laktamowe, sulfonamidy oraz leki przeciwbólowe i przeciwzapalne.

Diagnostyka skórnych odczynów jest złożona. Wynika to między innymi z faktu, iż patomechanizm większości odczynów polekowych nie został do końca poznany. Skórne odczyny polekowe mogą powstawać w mechanizmie immunologicznym, wówczas etiopatogeneza ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Badanie podmiotowe i przedmiotowe

Podstawą diagnostyki jest dokładne zebranie wywiadu, który oprócz informacji ogólnych powinien być ukierunkowany szczególnie na leki podejrzane o prowokowanie zmian skórnych, [...]

Diagnostyka in vivo

Istotnym elementem diagnostyki skórnych odczynów polekowych są testy in vivo, do których zaliczamy skórne testy punktowe, testy śródskórne oraz naskórkowe testy [...]

Diagnostyka in vitro

Podstawową zaletę testów in vitro stanowi ich duże bezpieczeństwo, co jest szczególnie istotne w przypadku chorych, którzy w przeszłości przeszli ciężki [...]

Testy prowokacyjne

Zastosowanie testów prowokacyjnych (ang. drug provocation tests – DPT) w diagnostyce skórnych odczynów polekowych jest kwestią kontrowersyjną. Metoda ta jako jedyna [...]

Leczenie

Podstawą leczenia w przypadku skórnych odczynów polekowych jest odstawienie leku podejrzanego o prowokowanie zmian skórnych. Jeżeli istnieje konieczność kontynuowania terapii, należy [...]

Podsumowanie

1. Z uwagi na dużą częstość występowania skórnych odczynów polekowych z pewnością każdy lekarz spotka się z nimi w praktyce zawodowej. [...]