Teoria i praktyka

Starość, depresja, przemoc – jak bardzo się łączą

Prof. dr hab. n. o zdr. Marta Makara-Studzińska

Zakład Psychologii Stosowanej, UM w Lublinie

Adres do korespondencji: Prof. dr hab. n. o zdr. Marta Makara-Studzińska, Zakład Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Medycznego, ul. Chodźki 15, 20-093 Lublin

Zaburzenia nastroju i występowanie depresji u osób w podeszłym wieku są obserwowane znacznie częściej niż u osób przed 60. r.ż. Może to mieć związek z chorobą somatyczną, ale też z różnymi trudnościami i przeżyciami, jakich doświadczają w procesie starzenia się, a także z przemocą ze strony innych osób. Celem artykułu jest pokazanie na przykładzie aktualnych badań problemu występowania depresji i przemocy w grupie osób starszych.

Depresja co roku dotyka 8-12 proc. populacji. Światowa Organizacja Zdrowia prognozuje, że w roku 2020 będzie ona drugą co do częstości występowania chorobą. Prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń depresyjnych w populacji osób w wieku podeszłym jest wyższe niż w populacji ogólnej. Szacuje się, że w Wielkiej Brytanii depresja dotyczy jednej na pięć osób w wieku powyżej 65 lat oraz dwóch na pięć zamieszkujących domy opieki społecznej.[2]

B. Szatur-Jaworska wymienia następujące zdarzenia krytyczne przypadające na okres starości:

  • przejście na emeryturę,
  • wdowieństwo,
  • opuszczenie domu rodzinnego przez dzieci,
  • choroba,
  • zmiana miejsca pobytu rozumiana jako przeprowadzka do własnych dzieci lub do instytucji opiekuńczej.


Każde z tych zdarzeń ma negatywny wpływ na funkcjonowanie osoby w wieku podeszłym oraz może prowadzić do powstania kryzysu.

Ważnym objawem kryzysu rozwojowego są symptomy depresyjne.[1] Rozpoznanie depresji u osób powyżej 65. r.ż. wynosi ok. 15 proc. Głębokie stany depresyjne dotyczą od 2 do 4 proc. osób starszych.

Depresja w okresie późnej dorosłości dzieli się na trzy główne grupy:

  • endogenne – pierwszy epizod/kolejny etap choroby afektywnej,
  • psychogenne – jako skutek strat poniesionych w okresie starości,
  • organiczne – uszkodzenia struktur odpowiedzialnych za kontrolę emocji oraz nastroju.[1]


Zaburzenia nastroju u osób w wieku senioralnym rzadko spełniają wszystkie kryteria diagnostyczne, określone dla tej kategorii chorób. Depresja w wieku podeszłym nie musi manifestować wszystkich charakterystycznych objawów, może mieć charakter zaburzeń wybiórczych (dystymia, „mała depresja”) albo mieszanych (depresje psychotyczne, organiczne uszkodzenie mózgowia).[3] Postacie depresyjnych zaburzeń nastroju przedstawia tabela 1.

Wśród przyczyn powstawania zaburzeń depresyjnych w wieku podeszłym wymienia się:

  • reakcję na wydarzenia związane z procesem starzenia się, zmniejszeniem sprawności fizycznej, chorobami,
  • zmianę w zakresie funkcji społecznej, stanu zdrowia, statusu majątkowego,
  • zmianę w obrębie relacji społecznych,
  • zamieszkanie w domu opieki społecznej lub w domu późnej starości.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Psychoterapia depresji

Leczenie depresji w wieku podeszłym powinno obejmować psychoterapię, farmakoterapię lub skojarzenie obu tych metod.[6] Współczesne standardy w leczeniu depresji u osób [...]

Skala zjawiska przemocy wśród seniorów

Najbardziej kompletną definicją przemocy, do której odwoływali się eksperci, jest stworzona w 1995 roku przez Action on Elder Abuse (AEA), a [...]

Związek między przemocą a depresją u seniorów – przegląd aktualnych badań

Przemoc może przynosić bezpośrednie konsekwencje zdrowotne w postaci zranienia, jak również rozległe w postaci problemów natury psychicznej. Człowiek będący ofiarą przemocy [...]