Opieka okołooperacyjna

Najczęstsze błędy w leczeniu zakażeń w chirurgii

prof. dr hab. n. med. Ryszard Marciniak, lek. Adam Bobkiewicz

Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Endokrynologicznej i Onkologii Gastroenterologicznej, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Ryszard Marciniak, Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Endokrynologicznej i Onkologii Gastroenterologicznej, ul. Przybyszewskiego 49, 60-355 Poznań. Tel.: (61) 869 11 22, faks: (61) 869 16 84.

Coraz większa antybiotykooporność bakterii zmniejsza efektywność terapii zakażeń. Zwiększone zużycie leków to wzrost ich toksyczności i liczby działań niepożądanych oraz śmiertelności.

Wprowadzenie

W 1928 r. Alexander Fleming przypadkowo zaobserwował hamowanie wzrostu bakterii przez pleśnie Penicillium. 10 lat później Howard W. Florey i Ernst B. Chain wyizolowali czynnik hamujący wzrost bakterii – penicylinę. W ten sposób dokonano największego odkrycia XX w. Przypadkowa obserwacja szkockiego naukowca zapoczątkowała erę antybiotyków, bez których trudno wyobrazić sobie dzisiejszą medycynę. W 1945 r. trzej uczeni wspólnie otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny.

Od przełomowego odkrycia minęło blisko 90 lat. Odkryto lub zsyntetyzowano kolejne antybiotyki. Niestety coraz więcej patogenów wykazuje znaczną oporność na antybiotyki, na które jeszcze kilkanaście lat temu były wrażliwe. Jest to spowodowane wieloma względami, a największy wpływ wydają się mieć dwa czynniki: wzrastająca naturalna oporność patogenów oraz działania medyczne związane z błędnym stosowaniem leków. Niewątpliwie w znacznym stopniu wskutek nieracjonalnej, często błędnej polityki antybiotykowej my, lekarze, nieświadomie generujemy lekooporność niektórych bakterii.

W artykule dokonujemy przeglądu i analizy najczęstszych błędów w kwalifikacji, stosowaniu i monitorowaniu antybiotykoterapii w chirurgii. Ponadto wskazujemy istotne aspekty doboru, zmiany dawki, czasu stosowania oraz inne czynniki, które mają duże znaczenie dla skuteczności i bezpieczeństwa racjonalnej terapii antybiotykami.

Bezkrytyczne stosowanie antybiotyków istotnie wpływa na stopniowe generowanie lekooporności. Trend nadużywania antybiotyków można zaobserwować zarówno w niezabiegowych, jak i zabiegowych dziedzinach medycyny. Analizując czynniki wpływające na podjęcie decyzji o rozpoczęciu antybiotykoterapii w chirurgii, Janta w 1997 r. wykazał, że w 47% przypadków chirurg stosuje antybiotyk profilaktycznie, w 30%, kiedy podejrzewa zakażenie, i tylko w 23%, kiedy zakażenie zostało potwierdzone.1 Czy coś zmieniło się obecnie?

Stosując antybiotyk na oddziale zabiegowym, należy zwrócić uwagę na następujące cechy leku:

  • aktywność in vitro
  • farmakokinetykę
  • kliniczną skuteczność
  • bezpieczeństwo
  • działania niepożądane.


Uwzględnienie wymienionych czynników jest niezbędne zarówno w przypadku podania antybiotyku profilaktycznie, jak i w leczeniu empirycznym lub celowanym.

Przed podjęciem decyzji o antybiotykoterapii przypomnijmy sobie pięć zasad tzw. Tarragona strategy.2,3 Stosowanie się do tych zasad powinno stanowić podstawę racjonalnej antybiotykoterapii:

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Izolacja patogenu i badanie bakteriologiczne

W większości dziedzin zabiegowych należy dążyć do potwierdzenia zakażenia bakteryjnego i określenia jego charakteru. Aby zoptymalizować leczenie antybiotykiem, należy pobrać materiał na odpowiednie [...]

Terapia empiryczna a celowana

Zazwyczaj wynik badania bakteriologicznego będącego podstawą racjonalnej antybiotykoterapii jest możliwy do uzyskania nie wcześniej niż w 3 dobie od pobrania materiału. Należy [...]

Wpływ wcześniejszej antybiotykoterapii

Wiedza o wcześniejszej antybiotykoterapii powinna mieć wpływ na dobór odpowiedniego antybiotyku. Potencjalna wrażliwość patogenu będącego przyczyną obecnej infekcji może zostać osłabiona w przypadku [...]

Skuteczność penetracji antybiotyku

Dobierając antybiotyk, należy uwzględnić jego zdolność przenikania do miejsca zakażenia. Ze względu na różny sposób i różną skuteczność penetracji antybiotyków do tkanek [...]

Czas terapii

W przypadku większości antybiotyków nie przeprowadzono randomizowanych badań, w których oceniano by czas trwania terapii w konkretnych sytuacjach klinicznych. W codziennej praktyce klinicznej, poza własnym [...]

Zbyt szybka zmiana antybiotyku

Na czas i skuteczność leczenia wpływają charakter infekcji, cechy miejscowe i ogólne oraz właściwości farmakokinetyczne antybiotyku. Nawet w przypadku antybiotyków o najszerszym zakresie działania, w tym [...]

Profilaktyka okołooperacyjna

Według zaleceń Centers for Disease Control and Prevention (CDC) istotnymi elementami zmniejszenia ryzyka zakażenia operowanego miejsca jest właściwe przygotowanie chorego, chirurgiczne [...]

Droga podania antybiotyku (doustnie lub dożylnie)

Dożylna droga podania antybiotyku jest zarezerwowana dla zakażeń o przebiegu umiarkowanym i ciężkim, podczas gdy doustne stosowanie antybiotyków zaleca się w przypadku zakażeń niewymagających [...]

Leczenie jednym antybiotykiem a leczenie skojarzone

W przypadku identyfikacji patogenu wystarcza terapia celowana jednym antybiotykiem. Wówczas potencjalne działania niepożądane są znacznie mniejsze. Wskazania do terapii skojarzonej są zazwyczaj [...]

Pamiętaj!

Stosuj antybiotyk tak krótko, jak to tylko możliwe. Pamiętaj o zasadach terapii deeskalacyjnej. W profilaktyce antybiotyki stosuj zgodnie z obowiązującymi wytycznymi (najczęściej jedną dawkę!). [...]

Podsumowanie

Wykorzystanie antybiotyków w wielu gałęziach przemysłu, weterynarii czy rolnictwie, a przede wszystkim w medycynie, powoduje, że są one nadużywane. Nieuchronnie prowadzi to do postępującej [...]