Praktyka kliniczna

Miejscowe glikokortykosteroidy w leczeniu dermatoz wieku dziecięcego

Lek. med. Katarzyna Kisiel

Oddział Dermatologii Dziecięcej, Centrum Dermatologii Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego, Kierownik centrum: lek. med. Katarzyna Łoza, Kierownik Oddziału Dermatologii Dziecięcej: lek. med. Lidia Ruszkowska

Adres do korespondencji: Lek. med. Katarzyna Kisiel, Centrum Dermatologii Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego, ul. Bursztynowa 2, 04-479 Warszawa, email: oddkisiel@gmail.com

Glikokortykosteroidy miejscowe (mGKS) należą do najskuteczniejszych i najczęściej stosowanych preparatów w leczeniu wielu dermatoz wieku dziecięcego. Z uwagi na szeroki zakres działania, tj. przeciwzapalne, przeciwświądowe, antyproliferacyjne, immunosupresyjne i wazokonstrykcyjne, są stosowane w leczeniu steroidowrażliwych zapalnych chorób skóry oraz dermatoz z towarzyszącym świądem.

Efekt terapeutyczny mGKS zależy od ich struktury chemicznej, właściwości fizykochemicznych, stężenia substancji aktywnej, formy farmaceutycznej oraz powinowactwa do swoistych receptorów. Właściwe stosowanie, zgodnie z zaleceniami ekspertów, jest bezpieczne i wiąże się z niewielkim ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych.

Glikokortykosteroidy miejscowe (mGKS) to najskuteczniejsze i powszechnie stosowane preparaty w leczeniu dermatoz zapalnych. Szeroki zakres działania tej grupy leków: przeciwzapalne, przeciwświądowe, przeciwobrzękowe, antyproliferacyjne i immunosupresyjne, pozwala na ich stosowanie w terapii wielu chorób skóry u dorosłych i dzieci.

Rok 1952 to jedna z najważniejszych dat w dziedzinie dermatologii. W tym roku Sulzberger i Witten po raz pierwszy zastosowali miejscowo hydrokortyzon w leczeniu chorób skóry. Według prof. Maibacha historię dermatofarmakologii należałoby podzielić na dwa okresy: BC (ang. before corticoids) – przed glikokortykosteroidami – i AC (ang. after corticoids) – po glikokortykosteroidach.

W kolejnych latach, stopniowo modyfikując cząsteczkę hydrokortyzonu (fluorowanie, metylacja, estryfikacja), wprowadzano do leczenia nowe, ulepszone preparaty o większej sile działania przeciwzapalnego oraz immunosupresyjnego i jednocześnie wywołujące mniej działań niepożądanych.

Obecnie wciąż prowadzone są badania mające na celu optymalizację działania mGKS i stworzenie idealnego glikokortykosteroidu miejscowego osiągającego odpowiednie, wymagane do uzyskania efektu terapeutycznego, stężenie w skórze przy minimalnych miejscowych i ogólnoustrojowych działaniach niepożądanych.[1-3]

Klasyfikacja

Na efekt terapeutyczny mGKS wpływ mają:

  • budowa chemiczna i właściwości fizykochemiczne preparatu,
  • stężenie substancji aktywnej,
  • forma farmaceutyczna (rodzaj podłoża – tab. 1),
  • powinowactwo do receptorów,
  • siła działania (oceniana na podstawie testu wazokonstrykcji i rozpuszczalności leku w warstwie rogowej skóry),
  • charakter i lokalizacja zmian skórnych, tj. grubość i stan nawodnienia warstwy rogowej, obecność mieszków włosowych lub uszkodzenia naskórka w miejscu aplikacji preparatu.[1-3]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Mechanizm działania

Miejscowe glikokortykosteroidy, choć wprowadzone ponad 50 lat temu, nadal są szeroko stosowane w praktyce dermatologicznej. Pomimo kilkudziesięciu lat wykorzystywania w terapii, [...]

Wskazania

Według aktualnych wytycznych zalecane są dwie podstawowe metody aplikacji mGKS:

Schematy leczenia miejscowego

Według aktualnych wytycznych zalecane są dwie podstawowe metody aplikacji mGKS:

Działania niepożądane

Pomimo modyfikacji i ulepszania budowy cząsteczki mGKS, mających na celu zwiększenie skuteczności i bezpieczeństwa ich stosowania, nadal, zwłaszcza u młodszych pacjentów, [...]

Stosowanie miejscowych glikokortykosteroidów u dzieci

Dużym problemem jest stosowanie mGKS u dzieci. Jakie preparaty steroidowe, kiedy i jak długo należy stosować u pacjentów pediatrycznych? Jak leczyć [...]

Glikokortykosteroidy a obawy rodziców, czyli compliance

Z danych literaturowych wiadomo, że około 55-85 proc. pacjentów odczuwa niepokój przed stosowaniem mGKS. Najczęściej dotyczy to, związanego z leczeniem, ryzyka [...]

Podsumowanie

1. Miejscowe GKS są lekami z wyboru w wielu jednostkach chorobowych.