Praktyka kliniczna

Świerzb – najnowsze zasady diagnostyki, leczenia i profilaktyki

Lek. med. Paweł Traczewski1

Lek. med. Iwona Bielawska2

Dr n. med. Monika Różewicka-Czabańska2

Prof. dr hab. med. Mariola Marchlewicz2

Prof. dr hab. med. Romuald Maleszka2

1Spółdzielnia Pracy Lekarzy Specjalistów „Medicus” w Szczecinie

2Katedra i Klinika Chorób Skórnych i Wenerycznych Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Adres do korespondencji: Prof. dr hab. med. Mariola Marchlewicz, Katedra i Klinika Chorób Skórnych i Wenerycznych, Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, ul. Siedlecka 2, 72-010 Police

Świerzb, wywoływany przez roztocze Sarcoptes scabiei var. hominis, jest jedną z najczęstszych dermatoz pasożytniczych i stanowi istotny problem medyczny i społeczny. W postaci klasycznej objawia się silnym uogólnionym świądem i grudkową wysypką w przestrzeniach międzypalcowych rąk, zgięciach i fałdach skórnych, w okolicach brzucha, na zewnętrznych narządach płciowych u mężczyzn i w okolicach brodawek piersiowych u kobiet. Choroba dotyczy wszystkich grup wiekowych i społecznych, jednak występuje z różną częstością w poszczególnych populacjach i regionach świata. Zarówno w diagnostyce, jak i leczeniu świerzbu w ostatnich dziesięcioleciach dokonał się istotny postęp, czego wyrazem są aktualne zalecenia IUSTI/WHO. W artykule omówiono epidemiologię, różnorodność form klinicznych, możliwe powikłania, współczesne metody diagnostyki i leczenia oraz profilaktykę świerzbu.

Świerzb (scabies) jest zakaźną chorobą skóry wywoływaną przez świerzbowca ludzkiego (Sarcoptes scabiei var. hominis), ektopasożyta należącego do roztoczy. W języku greckim sarx oznacza błysk, koptein oznacza ciąć, natomiast w języku łacińskim scabere oznacza drapać.[1] Nazwa choroby i pasożyta odwołuje się zatem do dolegliwości świądowych, powodowanych przez świerzbowce drążące tunele w naskórku.[2] Po licznych nieudanych próbach zidentyfikowania czynnika wywołującego chorobę dokonali tego w 1687 roku przy użyciu mikroskopu świetlnego dwaj włoscy badacze Bonomo i Cestoni. Również jako pierwsi postawili oni przełomową tezę, że świerzb jest chorobą zakaźną, a Bonomo twierdził, że można leczyć ją za pomocą preparatów stosowanych zewnętrznie.[3]

Epidemiologia

Na świerzb choruje na świecie ok. 300 mln osób rocznie, co stanowi 5 proc. ogólnej populacji.[4] W Polsce w roku 2008 według rejestru Państwowego Zakładu Higieny całkowita liczba zarażeń wyniosła 11 044, a częstość zachorowań oceniono na 29/100 tys. zdrowej populacji.[5] W 2009 roku ustał ustawowy obowiązek zgłaszania i rejestracji świerzbu w naszym kraju, dlatego brak aktualnych danych epidemiologicznych na ten temat.[6] Choroba dotyczy wszystkich grup społecznych bez względu na wiek, płeć, rasę czy status socjoekonomiczny. Badania epidemiologiczne przeprowadzone w Mali, Indiach i Brazylii potwierdzają, że przeludnienie, zwłaszcza w pomieszczeniach sypialnych, zwiększa ryzyko zakażenia.[7] Przyczyniają się do niego także:

  • wyniszczenie fizyczne,
  • obniżona odporność,
  • choroby upośledzające funkcję barierową skóry,
  • niski poziom higieny,
  • wiek poniżej 15. r.ż. – świerzb jest najczęstszy u niemowląt i małych dzieci,
  • pora roku – zimą dochodzi do zakażeń częściej niż latem.[2]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Etiopatogeneza

Świerzb wywoływany jest przez świerzbowca ludzkiego (ryc. 1), który jest obligatoryjnym ektopasożytem ludzkim. Te posiadające osiem odnóży roztocza nie mają zdolności do [...]

Objawy kliniczne

ręce (u 86 proc. chorych), nadgarstki (82 proc.), okolice narządów płciowych u mężczyzn (64,5 proc.), okolice brzucha (56 proc.), brodawki sutkowe [...]

Powikłania

Najczęstszymi powikłaniami są wtórne infekcje bakteryjne gronkowcowe oraz paciorkowcowe. Wymowne są wyniki badań przeprowadzonych na Fidżi, które wskazują na 2,4 raza [...]

Diagnostyka

Rozpoznanie klasycznej postaci świerzbu zazwyczaj stawiane jest na podstawie wywiadu oraz badania przedmiotowego (tab. 1).<<>> Na jednym z końców nory świerzbowcowej [...]

Leczenie

W aktualnych rekomendacjach Międzynarodowej Unii przeciw Chorobom Przenoszonym Drogą Płciową (IUSTI) i WHO z 2010 roku zaleca się miejscowe preparaty permetryny, [...]

Leczenie dzieci

Szczególnej staranności wymaga leczenie świerzbu u niemowląt, u których obszar zmian może być bardzo rozległy w stosunku do całkowitej powierzchni skóry. [...]

Profilaktyka

Uzupełnieniem terapii jest podjęcie działań profilaktycznych w celu redukcji ryzyka ponownego zarażenia się pacjenta i przeniesienia świerzbu na domowników. Ponieważ objawy [...]

Podsumowanie

„Ten politycznie poprawny pasożyt nie dyskryminuje nikogo”, jak napisali autorzy artykułu „Scabies then and now” z 2012 roku.[9] Zasięg demograficzny świerzbu, [...]