Choroby osierdzia

Redaktor działu: dr hab. n. med. Anna Fijałkowska Zakład Kardiologii, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa

Badanie echokardiograficzne w tamponadzie serca

dr n. med. Lech Paluszkiewicz 

Heart and Cardiovascular Centre Nordrhine-Westphalia, Department of Thoracic Cardiovascular Surgery, Ruhr University Bochum, Germany

Adres korespondencyjny: dr n. med. Lech Paluszkiewicz, Heart and Cardiovascular Centre Nordrhine-Westphalia, Department of Thoracic Cardiovascular Surgery, Ruhr University Bochum, 32545 Bad Oeynhausen, Georgstr. 11, Germany, e-mail: lpaluszkiewicz@hdz-nrw.de, lpalusz@poczta.onet.pl

Kardiologia po Dyplomie 2014; 13 (11-12): 41-49

Wprowadzenie

Tamponada serca to stan zagrażający życiu wywołany ostrym lub przewlekłym uciskiem serca przez płyn, krew, skrzepliny, ropę lub gaz gromadzący się w worku osierdziowym na skutek wysięku, przesięku, urazu, pęknięcia serca lub aorty wstępującej [1].

Częstość występowania płynu w worku osierdziowym jest trudna do ustalenia ze względu na brak dużych badań populacyjnych oraz trudności metodologiczne. Zwykle rozpoznawany jest płyn wywołujący objawy kliniczne, a częstość wykrywania zależy także od poziomu opieki medycznej w danym regionie, częstości występowania chorób przebiegających z obecnością płynu w worku osierdziowym, jak na przykład gruźlicy czy AIDS w krajach rozwijających się. Dane z ośrodków włoskich szacują występowanie płynu w worku osierdziowym na 3-9% wszystkich wykonanych badań echokardiograficznych [2]. Częstość występowania tamponady serca jest równie trudna do określenia. W badaniu pośmiertnym tamponadę osierdzia jako bezpośrednią przyczynę zgonu stwierdzono w 3,2% przypadków [3].

Przyczyny płynu w worku osierdziowym

Główne przyczyny występowania płynu w worku osierdziowym przedstawiono w tabeli 1. Częstość występowania poszczególnych przyczyn zależy jak wspomniano powyżej od wielu czynników. W regionach endemicznego występowania gruźlicy jest ona przyczyną do 60% przypadków, jednak gdy brakuje możliwości diagnostycznych wzrasta odsetek osób z płynem z przyczyn idiopatycznych [4]. Ważne miejsce wśród przyczyn zajmują choroby nowotworowe. Co ciekawe w związku z rozwojem gospodarczym i rozwojem takich dziedzin, jak kardiochirurgia i kardiologia inwazyjna rośnie odsetek osób, u których płyn w worku osierdziowym spowodowany jest przyczynami jatrogennymi (tab. 2) [5,6]. Tamponadę serca obserwuje się u ok. 0,2% pacjentów poddanych przezskórnym interwencjom wieńcowym lub zabiegom elektrofizjologicznym [7]. Prawdopodobieństwo wystąpienia tamponady zależy od choroby podstawowej i w przypadku pęknięcia serca, rozwarstwienia aorty czy powikłań zabiegów przezskórnych jest bardzo wysokie (częste przyczyny tamponady są oznaczone gwiazdką w tabeli 1), a prawdopodobieństwo wystąpienia tamponady w przebiegu np. niewydolności krążenia jest bliskie zeru.

Objawy gromadzenia się płynu osierdziowego

Nie każdy przypadek płynu w worku osierdziowym prowadzi do wystąpienia tamponady serca. Decyduje o tym nie tylko przyczyna etiologiczna, ale unikalna anatomia i fizjologia worka osierdziowego. W warunkach fizjologicznych ilość płynu w worku osierd...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Przyczyny płynu w worku osierdziowym

Główne przyczyny występowania płynu w worku osierdziowym przedstawiono w tabeli 1. Częstość występowania poszczególnych przyczyn zależy jak wspomniano powyżej od wielu [...]

Rozpoznawanie

Stwierdzenie obecności płynu w worku osierdziowym nie należy do trudnych zadań, nawet dla mało doświadczonego echokardiografisty. O wiele trudniejsze i wymagające [...]

Echokardiograficzne objawy tamponady

Ponieważ rozpoznanie tamponady serca jest w dużej mierze rozpoznaniem klinicznym, podczas każdego badania echokardiograficznego konieczne jest przeprowadzenie wywiadu dotyczącego przebiegu i [...]

Postępowanie terapeutyczne

Echokardiografia odgrywa znaczącą rolę w ustalaniu wskazań i monitorowaniu zabiegu perikardiocentezy. Sposób postępowania w przypadku stwierdzenia płynu w worku osierdziowym został [...]

Podsumowanie

Badanie echokardiograficzne stanowi podstawową metodę diagnostyczną wykorzystywaną w przypadku podejrzenia tamponady serca. Echokardiografia przezklatkowa ze względu na dostępność i nieinwazyjność powinna [...]