Farmakoterapia

Cykl „Farmakoterapia” koordynowany przez prof. dr. hab. n. med. Marka Droździka, Kierownika Katedry Farmakologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Wpływ leków na wyniki badań laboratoryjnych – wybrane przykłady interferencji

prof. dr hab. n. med. Przemysław M. Mrozikiewicz, dr n. farm. Anna Bogacz

Pracownia Farmakogenetyki Doświadczalnej, Katedra i Zakład Farmacji Klinicznej i Biofarmacji Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Zakład Badania Jakości Produktów Leczniczych i Suplementów Diety, Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Przemysław M. Mrozikiewicz, Pracownia Farmakogenetyki Doświadczalnej, Katedra i Zakład Farmacji Klinicznej i Biofarmacji, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, ul. św. Marii Magdaleny 14, 61-861 Poznań

Kwestią, o której się zapomina, a istotną dla lekarza i diagnosty w ustalaniu właściwego rozpoznania, jest uwzględnienie wpływu leków na wyniki badań laboratoryjnych. Stosowane leki lub ich metabolity mogą powodować zmiany wartości oznaczanych parametrów diagnostycznych, bezpośrednio interferując z metodą analityczną bądź pośrednio wpływając na zachowanie i czynność narządów wewnętrznych, w związku z czym otrzymujemy wynik zafałszowany, niezgodny z klinicznym obrazem pacjenta.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

• rozpoznać nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych ze względu na wpływ leków

• wskazać strategię postępowania w przypadku wpływu leków na wynik badań laboratoryjnych

Współczesna diagnostyka medyczna zakłada, że wyniki badań laboratoryjnych powinny odzwierciedlać stan zdrowia pacjenta i stanowić ważne źródło informacji o nim w procesie diagnostycznym. Ze względu na wpływ wielu różnych czynników endogennych (wiek, płeć pacjenta) i egzogennych (stosowanie leków, dieta) na wyniki analiz bardzo istotną rolę oprócz prawidłowego przeprowadzenia badania laboratoryjnego odgrywa właściwa interpretacja jego wyników. Aby uniknąć ustalenia niewłaściwego rozpoznania, należy więc pamiętać o interferencji stosowanego u pacjenta leku z testem diagnostycznym bądź zmianach metabolicznych, jakie mogą nastąpić w wyniku jego stosowania.

Znaczenie interferencji leków we współczesnej diagnostyce laboratoryjnej

We współczesnej diagnostyce medycznej istotną, aczkolwiek nieco zapomnianą, kwestię stanowi postrzeganie farmakoterapii poprzez pryzmat oceny niezamierzonego wpływu leków na wyniki analiz laboratoryjnych, wynikającego z ich oddziaływania farmakologicznego i fizykochemicznego. W przypadku bezpośredniego działania leków na organizm lub pośredniego na czynność narządów w sposób niezależny od metodologii badań mówimy o interferencji farmakologicznej, natomiast reakcja leku lub jego metabolitu z materiałem biologicznym czy odczynnikiem stosowanym w metodyce świadczy o zachodzeniu interferencji fizykochemicznej. Przykładem interakcji leku z wynikami laboratoryjnymi o podłożu farmakologicznym jest wzrost stężenia wapnia i zmniejszenie stężenia potasu we krwi po zastosowaniu tiazydów w leczeniu nadciśnienia tętniczego czy wzrost stężenia kreatyniny po terapii kwasem acetylosalicylowym podawanym w dużych dawkach. Przykładem interferencji fizykochemicznej jest natomiast wpływ kwasu askorbinowego na reakcję enzymatyczną wykorzystywaną w oznaczaniu stężenia glukozy w moczu, w wyniku którego otrzymujemy zaniżony wynik pomiaru. Warto pamiętać, że kwas askorbinowy będący silnym związkiem redukującym może wpływać na reakcje chemiczne wykorzystywane w niektórych testach paskowych. Może mieć to istotne znaczenie w badaniach przyłóżkowych (POCT – point-of-care testing) wykonywanych przy użyciu takich testów.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Wpływ leków na wyniki badania ogólnego moczu

W badaniu ogólnym moczu istotne znaczenie ma jego barwa, a jej zmiany mogą zachodzić pod wpływem zarówno czynników endogennych, świadczących o stanie zdrowotnym organizmu, [...]

Wpływ leków na markery biochemiczne gospodarki wodno-elektrolitowej

W ocenie gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu ważne są informacje o minimalnych nawet zaburzeniach równowagi płynów ustrojowych, dlatego pomiary elektrolitów wymagają wysokiego stopnia precyzji. Działanie [...]

Wpływ leków na markery biochemiczne gospodarki węglowodanowej

Jak już wspomniano, lek może być czynnikiem w znacznym stopniu przyczyniającym się do zmian wartości poszczególnych parametrów laboratoryjnych. W przypadku gospodarki węglowodanowej może [...]

Interferencje dotyczące analizy markerów uszkodzenia wątroby

Oznaczenie aktywności aminotransferaz i stężenia bilirubiny pozwala na wykrycie zaburzeń związanych z czynnością wątroby. Jednakże zwiększone stężenie bilirubiny czy podwyższona aktywność aminotransferaz niejednokrotnie [...]

Leki wpływające na wyniki badań w hematologii

Stosowanie leków z wielu grup może prowadzić do zmian w badaniach morfologicznych krwi, które najczęściej mogą wynikać z ich toksycznego działania na układ krwiotwórczy. [...]

Podsumowanie

Wartości parametrów laboratoryjnych mogą być w znacznym stopniu zafałszowane przez leki, których działanie wpływa na metodykę oznaczeń lub na różne procesy zachodzące [...]