Temat numeru

Reaktywne zapalenie stawów

lek. Maria Maślińska

dr hab. n. med., prof. nadzw. Brygida Kwiatkowska

Klinika Wczesnego Zapalenia Stawów, Instytut Reumatologii im. prof. dr hab. n. med. Eleonory Reicher w Warszawie

Adres do korespondencji: lek. Maria Maślińska, Klinika Wczesnego Zapalenia Stawów, Instytut Reumatologii im. prof. dr hab. n. med. Eleonory Reicher w Warszawie, ul. Spartańska 1, 02-637 Warszawa. E-mail: maslinskam@gmail.com

Reaktywne zapalenie stawów należy do grupy spondyloartropatii. Najczęściej do reaktywnego zapalenia stawów dochodzi po zakażeniach dróg moczowo-płciowych oraz po zakażeniach jelitowych.



CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • rozpoznać reaktywne zapalenie stawów
  • wdrożyć diagnostykę różnicową reaktywnego zapalenia stawów
  • omówić strategię terapeutyczną
  • rozpoznać przypadki reaktywnego zapalenia stawów wymagające pilnego skierowania chorego do szpitala

Wprowadzenie

Opisy zapalenia stawów, które występuje po zakażeniu, sięgają czasów starożytnych, jednak dopiero Benjamin Collins Brodie, angielski fizjolog i chirurg oraz prekursor badania chorób kości i stawów, podał pierwszy opis klasycznej triady objawów, czyli zapalenia stawów, wycieku z cewki moczowej oraz zapalenia spojówek (Pathological and Surgical Observations on the Diseases of the Joints, 1818).1 W kolejnych latach poszerzały się obserwacje i opisy zapalenia stawów po zakażeniach dróg moczowych,2 ale również dostrzeżono związek zapalenia stawów z zakażeniami jelitowymi.3 Jednak dla współczesnych lekarzy to nazwisko niemieckiego lekarza Hansa Reitera stało się na lata synonimem reaktywnego zapalenia stawów.4,5 Ze względu na nazistowską przeszłość Reitera i udowodnione mu zbrodnie popełnione w czasie II wojny światowej obecnie nie używa się już eponimu „zespół Reitera”.6 Od 1977 r. dla zapalenia stawów powiązanego z przebytym zakażeniem przyjęto nazwę „reaktywne zapalenie stawów” (reactive arthritis – ReA), a to, co opisał Reiter i jego poprzednicy, uważa się za klasyczną triadę objawów. Jednak nie jest warunkiem koniecznym równoczesne wystąpienie wszystkich trzech objawów, co zresztą często ma miejsce. Obecnie – w dobie szerzenia się zakażeń rozprzestrzeniających się zależnie od aktywności seksualnej oraz ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV – human immunodeficiency virus) – szczególnie zwrócono uwagę na chorych z grup ryzyka, u których wystąpiło zapalenie stawów i zapalenie cewki moczowej, oraz wyodrębniono podtyp reaktywnego zapalenia stawów nabytego drogą płciową (SARA – sexually acquired reactive arthritis). Nie wykazano bezpośrednio zależności zespołu SARA z zakażeniem HIV, ale współistnienie często w tej grupie chorych zakażeń oportunistycznych i zakażenia Chlamydia trachomatis zwraca uwagę na konieczność diagnostyki w kierunku zakażenia HIV u pacjentów z objawami ReA i mogących być potencjalnie w grupie ryzyka zakażenia wirusem nabytego niedoboru odporności.7 Reaktywne zapalenie stawów należy również odróżniać od zakażenia powiązanego z zakażeniem (infection related arthritis), jak np. w przypadku zakażenia Borrelia burgdorferi czy paciorkowcowego zapalenia, czyli gorączki reumatycznej. Lekarz powinien również przeprowadzić diagnostykę różnicową z uwzględnieniem powiązanego bezpośrednio z zakażeniem septycznego zapalenia stawów, w którym można wykazać obecność żywego patogenu w płynie stawowym. Symptomatologia ReA jest bardzo bogata i poza zapaleniem stawów, wywiadem przebytego zakażenia, jak zapalenie cewki moczowej, czy epizodem biegunki obejmuje zmiany zapalne narządu wzroku, zmiany skórne i na błonach śluzowych, zajęcie serca i układu nerwowego oraz objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka, osłabienie, utrata masy ciała.8

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Epidemiologia

Na ReA chorują najczęściej osoby między 20 a 50 r.ż., częściej mężczyźni i osoby z obecnym antygenem HLA-B 27 (human leukocyte antygen-B 27). Częściej [...]

Patomechanizm rozwoju ReA

Nie jest w pełni jasny patomechanizm rozwoju autoimmunologicznego zapalenia błony maziowej w ReA. Jedną z hipotez jest teoria artritogennego peptydu (arthritogenic peptide). Według niej [...]

Objawy

Typowe dla ReA jest asymetryczne ostre zapalenie stawu lub stawów, częściej dotyczące stawów kończyn dolnych, co nie wyklucza zapalenia innych stawów, [...]

Badania laboratoryjne

Nie ma swoistego markera dla ReA. Ostre zakażenie może powodować przyspieszenie OB, zwiększenie stężenia białka C-reaktywnego (CRP – C-reactive protein). W surowicy [...]

Badania obrazowe

Badania obrazowe przede wszystkim służą potwierdzeniu aktywnego zapalenia stawów. Najbardziej dostępne jest badanie radiologiczne. Jednak przez dłuższy czas może nie być [...]

Rozpoznanie

Rozpoznanie ReA obecnie oparte jest na spełnieniu kryteriów dla spondyloartropatii osiowej lub obwodowej według kryteriów The Assessment of SpondyloArthritis International Society [...]

Różnicowanie

Rozpoznanie ReA wyklucza spełnienie kryteriów dla innej zdefiniowanej spondyloartropatii, np. zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, potwierdzenie infekcyjnego zapalenia stawów, sarkoidozy, choroby Behçeta, [...]

Rokowanie

Choroba może mieć przebieg samoograniczający się, ale u chorych z antygenenem HLA-B 27 przebieg może być ostrzejszy i zapalenie może przejść w fazę przewlekłą. Mimo [...]

Profilaktyka i opieka specjalistyczna

Za profilaktykę ReA należy uważać wczesne rozpoznawanie i skuteczne leczenie zapaleń dróg moczowo-płciowych, szczególnie szerzących się drogą kontaktów seksualnych, w tym przede wszystkim [...]

Leczenie

U większości chorych jest potencjalna szansa na samoograniczenie się zapalenia. Leczenie objawowe ukierunkowane na ograniczenie zapalenia i łagodzenie dolegliwości bólowych polega na stosowaniu [...]

Podsumowanie

Reaktywne zapalenie stawów jest zależnym od przebytego zakażenia aseptycznym zapaleniem stawów należącym do spondyloartropatii obwodowej. Najczęściej do ReA dochodzi po zakażeniach [...]