Pulmonologia

Kiedy wysłać chorego na spirometrię?

dr n. med. Luiza Jonczak

IV Klinika Chorób Płuc, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Adres do korespondencji: dr n. med. Luiza Jonczak, IV Klinika Chorób Płuc, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie; ljonczak@poczta.onet.pl

Badanie spirometryczne jest podstawową i najprostszą metodą do rozpoznania typu zaburzeń czynności płuc oraz stopnia ich nasilenia. Pozwala na określenie stopnia zaawansowania choroby, dobór optymalnego leczenia i obiektywną ocenę jego skuteczności oraz ustalenie rokowania.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • rozpoznać przypadki wymagające poszerzenia diagnostyki o spirometrię
  • omówić najczęstsze błędy przy wykonywaniu spirometrii
  • rozpoznać przypadki wymagające powtórzenia spirometrii
  • zinterpretować podstawowe wyniki spirometrii

Wprowadzenie

Spirometria jest konieczna u chorych, u których na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego podejrzewamy patologię układu oddechowego. W takich sytuacjach umożliwia najwcześniej wykrycie ograniczenia rezerw wentylacyjnych.

Wskazania i przeciwwskazania do spirometrii

Ocenę czynności układu oddechowego należy zlecić w przypadku, gdy stwierdzono:1

  • objawy chorobowe, takie jak: duszność, szybka męczliwość, przewlekły kaszel, odkrztuszanie, świsty i furczenia, trzeszczenia podczas osłuchiwania klatki piersiowej, palce pałeczkowate, sinica
  • nieprawidłowości w badaniach dodatkowych: nieprawidłowości w obrazie radiologicznym klatki piersiowej (rozedma, zmiany okołooskrzelowe, śródmiąższowe, zaburzenia wentylacji), hipoksemia, hiperkapnia, poliglobulia
  • narażenie na czynniki ryzyka dotyczące układu oddechowego: nałogowe palenie tytoniu, substancje toksyczne w miejscu pracy, ekspozycja na alergeny u osób z alergią
  • chorobę układu oddechowego – w celu monitorowania skuteczności leczenia i postępu choroby.


Badanie spirometryczne jest zalecane:

  • przed planowanym zabiegiem operacyjnym płuc do oceny ryzyka w operacjach torakochirurgicznych i pozapłucnych
  • w orzecznictwie do określenia niezdolności do pracy, stopnia niepełnosprawności, efektów rehabilitacji oraz czynności układu oddechowego w celach ubezpieczeniowych i prawnych
  • przed rozpoczęciem wyczynowej aktywności fizycznej
  • w monitorowaniu terapii: lekami rozkurczającymi oskrzela, glikokortykosteroidami oraz potencjalnie uszkadzającymi układ oddechowy
  • w monitorowaniu czynności układu oddechowego u chorych po przeszczepach.


Ze względu na łatwość wykonania spirometria jest często wykorzystywana w badaniach epidemiologicznych do oceny stanu zdrowia populacji oraz w akcjach profilaktycznych. Do jej przeprowadzenia wymagana jest dobra współpraca chorego z osobą wykonującą badanie. Do głównych przeciwwskazań należy brak współpracy. Manewry podczas spirometrii są związane ze znacznym wzrostem ciśnienia w klatce piersiowej. Nie powinno się jej przeprowadzać w sytuacjach zagrażających życiu i w przypadkach podważających wiarygodność wyniku. Bezwzględne przeciwwskazania do wykonania spirometrii:1

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Wskazania i przeciwwskazania do spirometrii

Ocenę czynności układu oddechowego należy zlecić w przypadku, gdy stwierdzono:1

Przygotowanie pacjenta do badania spirometrycznego

Lekarz kierujący pacjenta na spirometrię powinien go poinformować, aby przed badaniem:

Wykonanie badania

Przed rozpoczęciem badania zawsze należy sprawdzić, czy badany włożył ustnik między zęby i szczelnie objął go wargami. Przy badaniu VC i MVV założenie [...]

Interpretacja wyników

Do oceny wentylacji potrzebne są następujące wskaźniki: natężona pierwszosekundowa objętość wydechowa (FEV1 – forced expiratory volume in one second), pojemność życiowa [...]

Wynik prawidłowy

Prawidłowy wynik spirometrii u osób z problemami z układem oddechowym nie wyklucza chorób płuc, takich jak astma, zapalenie płuc, choroby śródmiąższowe i rak płuc.

Obturacja

Spirometria pozwala potwierdzić choroby obturacyjne płuc. Jeżeli w badaniu stwierdzono obturację, czyli obniżenie FEV1/VCmax (lub FEV1/FVC) poniżej dolnej granicy normy (5 percentyla), [...]

Astma

Warunkiem rozpoznania obturacji w astmie na podstawie spirometrii spoczynkowej jest FEV1/FVC <0,75-0,8; u dzieci 0,9; u osób starszych nawet 0,6. Dolna granica normy zalecana [...]

Przewlekła obturacyjna choroba płuc

Warunkiem rozpoznania POChP na podstawie spirometrii z próbą rozkurczową jest FEV1/FVC <0,7, co traktowane jest jako wskaźnik obturacji. Polskie Towarzystwo Chorób Płuc [...]

Restrykcja

Na podstawie badania spirometrycznego nie da się na pewno rozpoznać ani wykluczyć restrykcji.1 Obniżona pojemność życiowa przy prawidłowej lub zwiększonej wartości [...]

Podsumowanie

Spirometria jest badaniem, które w diagnostyce układu oddechowego umożliwia najwcześniej wykrycie ograniczenia rezerw wentylacyjnych. Stwierdzenie upośledzenia czynności układu oddechowego nie jest jednak [...]