Zapalenia mózgu wywołane przez ameby

prof. dr hab. n. med. Joanna Matowicka-Karna

Zakład Laboratoryjnej Diagnostyki Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Adres korespondencyjny: prof. dr hab. n. med. Joanna Matowicka-Karna, Zakład Laboratoryjnej Diagnostyki Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, ul. J. Waszyngtona 15 A, 15-269 Białystok; e-mail: matowic@umb.edu.pl

Inwazje ośrodkowego układu nerwowego (OUN) wynikające z zarażenia pierwotniakami stanowią znaczne zagrożenie dla ludzkiego zdrowia i życia. Nawet intensywne i szybko podjęte leczenie farmakologiczne nie daje gwarancji przeżycia.

Wprowadzenie

Neuropatogenne pierwotniaki w trakcie ewolucji pokonały barierę krew-mózg i zajęły OUN. Wśród pasożytów penetrujących przez barierę krew-mózg znalazły się m.in. pierwotniaki Plasmodium, Babesia, Trypanosoma, Toxoplasma, Naegleria, AcanthamoebaBalamuthia. Ameby amfizoiczne (Acanthamoeba spp., Balamuthia mandrillarisNaegleria fowleri) mogą żyć wolno w naturze i tylko okazjonalnie stać się pasożytami.1-4

Kilka gatunków Acanthamoeba (A. castellani, A. culbertsoni, A. hatchetti, A. healyi, A. polyphaga, A. rhysodes, A. astronyxis, A. divionensis), tylko jeden gatunek Balamuthia (B. mandrillaris) i jeden gatunek Naegleria (N. fowleri) są znane jako patogenne.3

Acanthamoeba castellani

Wolno żyjące pełzaki występują w dwóch formach – cysty (8-29 µm) i trofozoitu (8-40 µm, forma pełzakowa). Cysty zachowują żywotność w wodzie destylowanej w temp. 4°C przez 25 lat.5 Formy inwazyjne to trofozoit i cysta (ryc. 1).6 Do zarażenia dochodzi poprzez inhalację powietrza lub aspirację wody zanieczyszczonej pierwotniakami. Wrota inwazji to jama nosowa, błona śluzowa jamy ustnej, uszkodzona skóra i śluzówka jelita. Trofozoity i cysty występują w butelkowanej wodzie mineralnej, na grzybach i warzywach, w basenach kąpielowych, urządzeniach klimatyzacyjnych, wieżach chłodniczych elektrowni węglowych i atomowych, w osadach oceanów, ściekach, basenach do zabiegów fizykoterapeutycznych, urządzeniach do dializy, w piasku pustyni i kurzu. Wykryto je również na śluzówkach jamy nosowej, gardzieli, w ropnej wydzielinie z ucha, luźnych stolcach, popłuczynach żołądka i jelit oraz nosogardzieli osób zdrowych (tab. 1). We krwi obwodowej u ponad 80% populacji ludzkiej występują naturalne przeciwciała IgG anty-Acanthamoeba spp. Na podstawie sekwencji genów 18S rRNA wyróżniono 17 genotypów (T1-T17) Acanthamoeba.7 Stothard i wsp.8 wyizolowali genotyp T4 u chorych na pełzakowe zapalenie rogówki (AK), natomiast Booton i wsp.9 zidentyfikowali szczepy o genotypie T4, T1, T10 oraz T12 jako przyczynę inwazji mózgu, skóry, zatok, płuc i jamy nosowej.

Zarażenie Acanthamoeba może wywołać ziarniniakowe zapalenie mózgu (GAE – encephalitis amoebica granulomatosa), zapalenie nosogardzieli i zmiany skórne. Penetracja do OUN następuje drogą krwionośną z pierwotnych zmian w skórze, układzie oddechowym,...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Diagnostyka laboratoryjna GAE

Diagnostyka polega na wykrywaniu trofozoitów i cyst w osadzie płynu mózgowo-rdzeniowego (preparaty z cytowirówki), rzadziej w bioptatach (w badaniu autopsyjnym), badaniu [...]

Pełzakowe zapalenie rogówki (AK – Acanthamoeba keratitis)

Biotopem wirulentnych szczepów Acanthamoeba jest również rogówka oka. Po raz pierwszy opisano inwazję pełzaków do rogówki oka (pełzakowe zapalenie rogówki) w [...]

Diagnostyka laboratoryjna AK

Diagnostyka polega na wykonaniu posiewu wymazu lub zeskrobin rogówki na podłoże agarowe Neffa, Cervy, Culbertsona, barwieniu zeskrobin rogówki – H+E, barwnikiem [...]

Naegleria fowleri

Pierwotniak ten występuje jako ameboidalny trofozoit (10-25 µm), wiciowaty trofozoit (10-16 µm) i cysta (8-20 µm). Forma ameboidalna przekształca się w wiciowatą tylko w [...]

Diagnostyka laboratoryjna PAM3,20,22

Do badania z wykorzystaniem mikroskopu kontrastowo-fazowego (barwienie ruchliwych ameb metodą Giemsy lub Wrighta) pobiera się płyn mózgowo-rdzeniowy, w którym poszukuje się [...]

OPIS PRZYPADKU PAM

Arizona. 16 września 2007 r. 14-letniego chłopca przyjęto do szpitala z podejrzeniem zapalenia opon mózgowych. Objawy pojawiły się 14 września. Były [...]

Balamuthia mandrillaris

Pierwotniak ten występuje w postaci trofozoitu (50-60 µm) i cysty (12-30 µm). Pasożyta można znaleźć w mózgu, oku, skórze, płucach i [...]

Diagnostyka zarażenia B. mandrillaris25,26

Płyn mózgowo-rdzeniowy analizuje się za pomocą preparatu z cytowirówki, PCR i immunofluorescencji pośredniej. Do badań autopsyjnych wykorzystywane są preparaty z tkanki [...]

Sappinia spp.

Rodzaj Sappinia obejmuje dwa gatunki: S. pedata i S. diploidea. Są to ameby wolno żyjące, występujące w postaci trofozoitu (40-80 µm) i cysty (18-25 µm). [...]