Płynotok nosowy – czynnik ryzyka bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych

Julia Nowowiejska1
Izabela Cwalina1
prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska2
dr hab. n. med. Tomasz Łysoń3

1Studenckie Koło Naukowe przy Klinice Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

2Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

3Zakład Neurologii Inwazyjnej, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska, Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku,e-mail: zajkowsk@umb.edu.pl

Płynotok nosowy może stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia. Przerwanie ciągłości opon mózgowo-rdzeniowych stwarza bowiem ryzyko wstępującego szerzenia się infekcji, co prowadzi do rozwoju bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. W artykule omówiono szeroko postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne w przebiegu płynotoku, a także przedstawiono przypadek pacjenta, u którego wystąpił płynotok o etiologii urazowej i jego powikłanie właśnie w postaci bakteryjnego zapalenia opon.

Wprowadzenie

Płynotok nosowy (rhinorrhea) powstaje na skutek wytworzenia się przetoki pomiędzy przestrzeniami wypełnionymi płynem mózgowo-rdzeniowym (PMR) na podstawie czaszki a jamą nosową. Jedną z jego najczęstszych przyczyn jest uraz głowy. Płynotok może wystąpić bezpośrednio po urazie lub ujawnić się jako jego odległe powikłanie. Nierzadko pojawia się spontanicznie na tle wad podstawy czaszki lub w przebiegu przewlekłego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego.

W więcej niż połowie przypadków płynotoku wyciek PMR jest jedynym zauważalnym objawem, jednak mogą mu towarzyszyć także ból głowy, niedrożność przewodów nosowych i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR). Czasem pacjenci zgłaszają niemożność przyjmowania pozycji leżącej na plecach, gdyż zaciekanie płynu powoduje konieczność ciągłego odchrząkiwania. W przypadku obfitego wycieku chory nie jest w stanie utrzymywać głowy w neutralnej pozycji bez używania chusteczki, co utrudnia normalne funkcjonowanie.

Rozpoznanie płynotoku opiera się głównie na badaniu przedmiotowym, podmiotowym, na badaniach laboratoryjnych, obrazowych, a także na wizualizacji jamy nosowej za pomocą endoskopu z podaniem lub bez podania dotekalnie roztworu fluoresceiny. Ustalenie rozpoznania jest trudne w przypadku mało obfitego wycieku z nosa, który często bywa mylony z nieprawidłowym wydzielaniem błony śluzowej.1,2

Krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego

PMR jako ciecz krążąca w przestrzeni podpajęczynówkowej mózgowia i rdzenia kręgowego spełnia funkcję ochronną w stosunku do ośrodkowego układu nerwowego, amortyzując wstrząsy. Bierze także udział w transporcie substancji, zarówno odżywczych, jak i zbędnych dla tkanki nerwowej.1,3 Przy zachowanej ciągłości opon mózgowo-rdzeniowych płyn wytwarzany jest w splotach naczyniowych komór bocznych mózgu oraz komory III i IV w ilości do ok. 500 ml/ 24 h. Przepływa on z komór bocznych przez otwory międzykomorowe Monro do komory III, stamtąd przez wodociąg mózgu do komory IV i dalej przez dwa otwory boczne Luschki i jeden pośrodkowy Magendiego do przestrzeni podpajęczynówkowej.1,2,4 Płyn jest wchłaniany zwrotnie w ok. 10% przez ziarnistości pajęczynówki na sklepistości, w 70% – do naczyń żylnych opony miękkiej, w 20% – do wypustek opony pajęczej otaczającej nerwy.5

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Płynotok

Około 80% wycieków PMR przez nos jest skutkiem urazów głowy.1,2,4,6 Spośród pozostałych przyczyn ok. 16% ma pochodzenie jatrogenne, a pozostałe 4% [...]

Rozpoznawanie płynotoku

Algorytm postępowania w diagnostyce płynotoku proponowany przez Klinikę Neurochirurgii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku (UMB) zaprezentowano na rycinie 1.

Powikłania płynotoku

Przetoki, które tworzą się w związku z przerwaniem ciągłości opon mózgowo-rdzeniowych, mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia. Istnieje bowiem ryzyko [...]

Leczenie płynotoku

Leczenie zależy od przyczyny, lokalizacji i stopnia nasilenia płynotoku.1,4 Większość (ok. 85%) posttraumatycznych płynotoków, które to występują najczęściej, ustaje samoistnie, w [...]

Podsumowanie

Wynik badania podmiotowego i przedmiotowego pozwala wstępnie wnioskować o istnieniu i przyczynie płynotoku oraz właściwie ukierunkować dalsze postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne. W rozpoznaniu [...]

Opis przypadku

Mężczyzna, 60 lat, z wieloletnią padaczką w wywiadzie, a także chorobą niedokrwienną serca, po dwóch przebytych zawałach mięśnia sercowego, został przekazany [...]