Temat numeru

Przejawy zaburzeń psychicznych występujące w przebiegu chorób neurologicznych

prof. dr hab. n. med. Łukasz Święcicki

mgr psych. Dagny Gorostiza

II Klinika Psychiatryczna, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Łukasz Święcicki, II Klinika Psychiatryczna, Instytut Psychiatrii i Neurologii, al. Sobieskiego 9, 02-957 Warszawa; e-mail: swiecick@ipin.edu.pl

W przebiegu chorób neurologicznych często występują zaburzenia psychiczne. Zdarza się, że poprzedzają typowe objawy neurologiczne i są przesłanką do dalszej diagnostyki. Do najbardziej powszechnych objawów należą zaburzenia nastroju i lęk, objawy wytwórcze, zmiany osobowości i zaburzenia funkcji poznawczych. W artykule przedstawiono najczęstsze zaburzenia psychiczne występujące w padaczce, udarze mózgu, stwardnieniu rozsianym, guzach mózgu, chorobie Wilsona i pląsawicy Huntingtona oraz ich możliwe sposoby leczenia.

Wprowadzenie

Przeciętny człowiek ma tylko jeden mózg. Mogłoby się wydawać, że nie jest to specjalnie odkrywcze twierdzenie. W praktyce jednak wiele osób zachowuje się tak, jakby sądziło, że choroby neurologiczne i psychiczne mają swoje źródło w jakichś dwóch odrębnych organach. Przynajmniej do takiego wniosku można dojść, analizując zdziwienie tych osób na wieść o tym, że chorobom neurologicznym towarzyszą objawy zaburzeń psychicznych. W rzeczywistości nie ma w tym nic zaskakującego, należałoby się raczej dziwić, że przy zaburzeniach psychicznych objawy neurologiczne nie są tak bardzo widoczne (choć nie można powiedzieć, żeby nie występowały). Nie ma choroby neurologicznej, w przebiegu której nie występowałyby zaburzenia psychiczne (oczywiście nie oznacza to, że występują u każdego pacjenta!). Różnorodność takich objawów może być bardzo duża, najczęściej są to prawdopodobnie zaburzenia nastroju (obniżenie lub podwyższenie) i lęk, ale również objawy wytwórcze (zwane także niezbyt precyzyjnie psychotycznymi) lub przypominające wytwórcze (np. omamy pedunkularne; nie są to prawdziwe omamy, ponieważ brak im tzw. sądu realizującego) nie należą wcale do rzadkości. Objawem z zakresu psychiki są oczywiście również zaburzenia funkcji poznawczych.

Wyliczenie wszystkich chorób neurologicznych i wszystkich przejawów zaburzeń psychicznych, które mogłyby im towarzyszyć, jest niemożliwe, a ponadto niecelowe. Byłaby to ogromnie gruba i niewiele wnosząca „książka telefoniczna”. W naszym artykule wymienimy najważniejsze choroby/zaburzenia neurologiczne i zaburzenia psychiczne, które najczęściej im towarzyszą. Obok chorób czy też zespołów występujących bardzo często zdecydowaliśmy się wspomnieć także choroby rzadkie, w przebiegu których objawy zaburzeń psychicznych występują szczególnie często.

W artykule unikamy określenia „objawy psychiatryczne”, pozornie podobnego do określenia „objawy neurologiczne”, ponieważ może nasuwać dziwne skojarzenia – czy objawy psychiatryczne to objawy występujące u psychiatrów? Czasami pewnie tak, ale przecież nie o to chodzi w artykule.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Padaczka

International League Against Epilepsy (ILAE) definiuje padaczkę jako „zaburzenie mózgu charakteryzujące się trwałą predyspozycją do generowania napadów padaczkowych oraz biologicznymi, poznawczymi, [...]

Udar mózgu

Udar mózgu to zespół objawów klinicznych związanych z nagłym wystąpieniem ogniskowego lub uogólnionego zaburzenia czynności mózgu, powstały w wyniku zaburzenia krążenia mózgowego i utrzymujący [...]

Stwardnienie rozsiane

Stwardnienie rozsiane (SM – sclerosis multiplex) to przewlekła, zapalna, demielinizacyjna choroba ośrodkowego układu nerwowego, w której dochodzi do wieloogniskowego uszkodzenia (demielinizacji i rozpadu [...]

Guzy mózgu

Guzy mózgu to wszelkie obce dla mózgu struktury, w tym nowotwory, których rozrost powoduje wzrost ciasnoty wewnątrzczaszkowej. Przykładami najczęstszych guzów mózgu pochodzenia [...]

Choroba Wilsona (zwyrodnienie soczewkowo-wątrobowe)

Choroba Wilsona to rzadkie genetyczne zaburzenie metabolizmu miedzi w organizmie człowieka, powodujące nagromadzenie tego metalu w wątrobie, ośrodkowym układzie nerwowym, nerkach i innych narządach. [...]

Pląsawica Huntingtona

Pląsawica Huntingtona to genetyczna neurodegeneracyjna choroba ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzująca się dysfunkcją motoryczną i poznawczą oraz zmianami psychicznymi. Chorobie towarzyszą różnego rodzaju [...]

Podsumowanie

Streszczenie nawet najbardziej podstawowych informacji na temat zaburzeń psychicznych występujących w przebiegu chorób neurologicznych napotyka bardzo duże trudności. Podstawowym problemem jest znaczny [...]