Zastosowanie wirtualnej rzeczywistości w rehabilitacji chorych po udarze mózgu

dr n. med. Jan P. Bembenek

Pracownia EMG i Potencjałów Wywołanych, Zakład Neurofizjologii Klinicznej, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Adres do korespondencji: dr n. med. Jan Bembenek, Zakład Neurofizjologii Klinicznej, Instytut Psychiatrii i Neurologii, ul. Sobieskiego 9, 02-957 Warszawa; e-mail: jbembenek@ipin.edu.pl

Urządzenia generujące wirtualną rzeczywistość (VR) są coraz częściej stosowane jako metoda wspomagająca rehabilitację chorych po udarze mózgu. W ostatnim dziesięcioleciu nastąpił znaczny postęp w stosowaniu systemów VR wspierających odzyskiwanie utraconych funkcji kończyny górnej i dolnej po udarze, pozytywne skutki stosowania tej metody zaobserwowano jednak także w zakresie chodu, równowagi czy w zespole zaniedbania. Chociaż dowody na skuteczność VR są ograniczone, a opublikowane badania były przeprowadzane w małych grupach, dostępne dane sugerują, że zastosowanie tej metody u pacjentów po udarze może wpływać korzystnie na poprawę utraconych funkcji. W artykule dokonano przeglądu piśmiennictwa z ostatnich kilku lat i zaprezentowano wyniki istotnych badań, systematycznych przeglądów i metaanaliz z zakresu stosowania VR we wspomaganiu rehabilitacji po udarze mózgu.

Wprowadzenie

Mimo że znacząco poprawiła się jakość opieki nad chorymi, co przełożyło się w ostatnich kilkunastu latach na zmniejszenie śmiertelności i lepsze rokowanie, na świecie stale rośnie bezwzględna liczba osób doznających udaru mózgu.1 Należy jednak podkreślić, że nadal około 30% chorych po udarze pozostaje niesprawnych, a spośród nich nawet 75% wymaga pomocy innych osób w różnych codziennych czynnościach.2 Dlatego tak ważna jest rola rehabilitacji tych chorych.

W procesie rehabilitacji i leczenia często wykorzystywane są powtarzane ćwiczenia fizyczne i poznawcze, które mają na celu stymulację reorganizacji neuronów i pozwalają przywrócić bądź odzyskać niektóre utracone funkcje oraz umiejętności. Całkowite wyleczenie nie zawsze jest możliwe, ale wielu pacjentów może dzięki rehabilitacji uzyskać lepszą sprawność i jakość życia oraz lepiej radzić sobie w czynnościach życia codziennego (ADL – activities of daily living). W programie rehabilitacji można wyróżnić pięć ważnych elementów:3

  • diagnostykę i ocenę utraconych funkcji
  • zapoznanie z urządzeniami pomocniczymi
  • edukowanie pacjentów na temat chorób
  • wielokrotne powtarzanie ćwiczeń
  • opracowywanie strategii kompensacyjnych i adaptacyjnych.

Szczególnie mozolne, a z czasem nudne i mało atrakcyjne dla chorych jest wielokrotne powtarzanie ćwiczeń. Aby zachęcić pacjentów i sprawić, że powtarzane ćwiczenia będą bardziej atrakcyjne, stosuje się nowe urządzenia i techniki.

Jedną z metod intensywnie ocenianych pod kątem skuteczności we wspomaganiu powrotu utraconych funkcji po udarze mózgu w ciągu ostatnich niemal 20 lat jest wykorzystanie urządzeń do generowania wirtualnej rzeczywistości (VR – virtual reality). Możn...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Znaczenie VR dla powrotu utraconych funkcji kończyny górnej

W opublikowanym w 2017 roku systematycznym przeglądzie piśmiennictwa bazy Cochrane, dotyczącym skuteczności VR w rehabilitacji kończyn górnych po udarze, autorzy znaleźli [...]

Rehabilitacja kończyny dolnej

Luque-Moreno i wsp. opublikowali w 2015 roku wyniki systematycznego przeglądu prac z lat 2004-2014 oceniających skuteczność VR w rehabilitacji kończyn dolnych [...]

Równowaga, chód, postawa

Niedowłady i zaburzenia ruchowe kończyn dolnych po udarze mózgu istotnie wpływają na równowagę i zdolność chodzenia. Pollock i wsp. podawali, że [...]

Zespół zaniedbywania

W 2017 roku opublikowany został systematyczny przegląd piśmiennictwa uwzględniający prace oceniające przydatność VR w diagnostyce i leczeniu zespołu zaniedbywania jednostronnego u [...]

Wpływ VR na rokowanie po udarze

W systematycznym przeglądzie piśmiennictwa z metaanalizą opublikowanym w 2014 roku autorzy dokonali oceny skuteczności i przydatności VR oraz gier komputerowych w [...]

Potencjalne działania niepożądane

Potencjalne działania niepożądane VR muszą zostać dokładnie zbadane przed rozszerzeniem zastosowania tych systemów w rehabilitacji. Pierwszym ważnym aspektem jest tak zwana [...]

Podsumowanie

Obecnie VR budzi wielkie nadzieje i wydaje się atrakcyjną metodą rehabilitacji chorych po udarze mózgu. Nie ma jednak wystarczających danych naukowych [...]