Temat numeru

Progresja neuropatii jaskrowej

dr hab. n. med. Ewa Kosior-Jarecka

prof. dr hab. n. med. Tomasz Żarnowski

Klinika Diagnostyki i Mikrochirurgii Jaskry Uniwersytetu Medycznego w Lublinie

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Ewa Kosior-Jarecka, Klinika Diagnostyki i Mikrochirurgii Jaskry Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, ul. Chmielna 1, 20-079 Lublin, e-mail: ekosior@poczta.onet.pl

  • Istnieje wiele technik pozwalających na oznaczanie progresji jaskry, nie są one jednak pozbawione wad, dlatego warto wykorzystywać jednocześnie analizę strukturalną i funkcjonalną
  • Kluczem do skutecznej terapii jaskry jest wczesne jej wykrywanie i następnie hamowanie progresji

Jaskra jest jedną z najczęstszych przyczyn nieodwracalnej ślepoty. Istotą choroby jest nadmierne obumieranie komórek zwojowych siatkówki i ich aksonów tworzących nerw wzrokowy, co prowadzi do rozwoju ubytków w polu widzenia. Tkanka nerwowa ma ograniczoną zdolność do regeneracji, dlatego uważa się, że powstające zmiany w polu widzenia odzwierciedlające obumieranie aksonów tworzących nerw wzrokowy są nieodwracalne. Kluczem do skutecznej terapii jaskry jest więc wczesne jej wykrywanie i następnie hamowanie progresji.

Znaczenie analizy progresji

Wszystkie skuteczne strategie leczenia jaskry opierają się na obniżaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego, a celem terapii jest zahamowanie lub spowolnienie progresji do stopnia, który pozwoli zachować pacjentowi użyteczne widzenie do końca życia. Takie sformułowanie celu leczenia sprawia, że wczesne wykrywanie progresji jest kluczowe w opiece nad pacjentem, a określanie stabilności jaskry jest jedną z najczęstszych analiz przeprowadzanych przez okulistę w codziennej praktyce1. Wykrywanie progresji i oznaczanie jej tempa wskazują na skuteczność terapii i prawidłowo określone ciśnienie docelowe. Pozwalają też na identyfikację pacjentów z grupy tzw. szybkich progresorów obarczonych dużym ryzykiem utraty funkcjonalnego widzenia i zaplanowanie u nich agresywniejszych metod redukcji ciśnienia wewnątrzgałkowego2.

Określenie progresji w niektórych przypadkach pozwala na ustalenie ostatecznego rozpoznania przy obserwacji tarcz nietypowych i w sytuacji, gdy w polu widzenia widoczne jest uszkodzenie budzące wątpliwość, jeśli chodzi o jego pochodzenie, lub będące poza bazami normatywnymi, na podstawie których przeprowadzana jest analiza pola widzenia i pomiarów strukturalnych2. Włączanie do bazy normatywnej odbywa się na podstawie ostrych kryteriów i obejmuje głównie zdrowych Europejczyków, a osoby z większymi wadami refrakcji czy towarzyszącymi chorobami oka są wyłączane. Powoduje to, że u poszczególnych pacjentów wartości parametrów mogą się mieścić w granicach normy przy utracie znacznej liczby neuronów, a z drugiej strony tarcze nerwów wzrokowych, np. pacjentów z krótkowzrocznością, niemieszczące się w granicach wyznaczonych przez bazę normatywną, mogą być wariantem normy. W takich sytuacjach wykonanie wiarygodnych wyjściowych badań, z którymi będzie można porównać kolejne wyniki pacjenta, znacznie ułatwia ustalenie rozpoznania – przy kolejnych badaniach pacjent sam dla siebie jest grupą odniesienia2.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Metody wykrywania progresji

Progresja neuropatii jaskrowej może być wykryta po wykonaniu serii badań strukturalnych i/lub funkcjonalnych. Badania strukturalne obejmują fotografię stereoskopową nerwu wzrokowego i optyczną [...]

Progresja funkcjonalna – analiza pola widzenia

Wykrywanie progresji w polu widzenia dokonywane jest na podstawie analizy serii pól widzenia. Obecnie stosuje się kilka metod takiej analizy, część z nich [...]

Progresja w badaniach strukturalnych

Wykrywanie zmian strukturalnych klasycznie odbywało się na podstawie analizy serii fotografii tarczy nerwu wzrokowego. Wykrycie progresji w takiej sytuacji wymaga jednak starannego [...]

Tempo progresji

Do określania czułości poszczególnych punktów i zbiorczej oceny pola widzenia używane są skale oparte na decybelach. Przy używaniu decybeli do oceny progresji [...]

Czy progresja jest odwracalna?

Istnieje powszechne przekonanie o nieodwracalności uszkodzenia jaskrowego. Pacjentów ze zdiagnozowaną chorobą informujemy, że leczenie ma na celu zatrzymanie progresji, a nie poprawę pola [...]

Podsumowanie

Oznaczanie tempa progresji jaskry jest niezwykle ważne w codziennej praktyce okulistycznej. Pozwala na ustalenie rozpoznania w przypadku tarcz nietypowych i ocenę skuteczności leczenia przeciwjaskrowego. [...]