Psychiatria dziecięca

Zaburzenia tożsamości płciowej u dzieci i młodzieży

Dr n. med. Ewa Racicka

Dr n. o zdr. Kamila Lenkiewicz

Lek. Łukasz Szostakiewicz

Dr n. med. Anna Bogucka-Bonikowska

Lek. Anna Borowska

Dr hab. med. Barbara Remberk

Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Adres do korespondencji: Dr hab. med. Barbara Remberk, Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, Instytut Psychiatrii i Neurologii, ul. Sobieskiego 9, 02-957 Warszawa, e-mail: bremberk@tlen.pl

Zaburzenie tożsamości płciowej (dysforia płciowa, gender dysphoria) jest zjawiskiem, o którym coraz częściej mówi się w kulturze masowej i które jest również widoczne w praktyce klinicznej. Wśród pacjentów hospitalizowanych na młodzieżowych oddziałach psychiatrycznych – Instytutu Psychiatrii i Neurologii albo Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego – niejednokrotnie zdarza się, że oprócz innych trudności, będących bezpośrednią przyczyną przyjęcia do szpitala, młodzież zgłasza dyskomfort związany ze swoją płcią. Decyzje dotyczące sposobu postępowania bywają trudne. Wydaje się zatem, że zaburzenie tożsamości płciowej u dzieci i młodzieży zasługuje na omówienie.

Dysforia płciowa jest stanem doświadczanym przez ludzi, których płeć psychologiczna jest niezgodna z ich płcią biologiczną. Wiąże się z konfliktem między fizyczną lub przypisaną płcią danej osoby a płcią, z którą się ona identyfikuje. Osoby z dysforią płciową często doświadczają znacznego cierpienia lub problemów związanych z funkcjonowaniem w związku z konfliktem między tym, jak się czują i myślą o sobie – co określamy jako doświadczaną lub wyrażaną płeć – a ich fizyczną lub przypisaną płcią.[1]

Diagnoza

Po raz pierwszy kategoria diagnostyczna związana z identyfikacją/tożsamością płciową (gender identity) została uwzględniona w ICD-8 w 1965 roku. W tej wersji klasyfikacji oddzielono dewiacje seksualne od zaburzeń osobowości i wprowadzono transwestytyzm jako oddzielną jednostkę nozologiczną. Określenie „transwestytyzm” (transvestitis) było używane w odniesieniu do zachowań później opisywanych jako transpłciowość/transseksualność (transsexuality). Uwzględnienie w klasyfikacji zaburzeń tożsamości płciowej u dzieci nastąpiło 10 lat później, wraz z opublikowaniem 9. wersji ICD (1975). Istota zaburzenia była rozumiana jako istnienie wyraźnej rozbieżności pomiędzy płcią anatomiczną a tożsamością płciową. Umiejscowienie zaburzenia tożsamości płciowej u dzieci w kolejnych wersjach klasyfikacji ICD i DSM przedstawia tabela 1.[2,3]

W aktualnie stosowanych klasyfikacjach ICD-10 oraz DSM-5 kryteria diagnostyczne zaburzeń tożsamości płciowej zarówno u dzieci, jak i adolescentów oraz dorosłych są podobne, lecz nie tożsame. Podstawowa różnica wyraża się przede wszystkim w podejściu do płci. ICD-10 zakłada binarny system określający płeć (męska/żeńska), z kolei DSM-5 odrzuca koncept płci jako albo męskiej, albo żeńskiej i dopuszcza inne, płynne i szersze niż dotychczas przyjęte dychotomiczne pojmowanie płci.[3] Kryteria ICD-10, DSM-5 oraz ICD-11 podsumowuje tabela 2.[1,2,4]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Rozpowszechnienie

Szacowane rozpowszechnienie różni się w zależności od przyjętych kryteriów i metodologii badawczej. Jak wynika z przeglądu literatury, 0,17-1,3 proc. młodych ludzi [...]

Przebieg

Obecnie więcej jest danych na temat trajektorii rozwoju psychoseksualnego u biologicznych chłopców z dysforią płciową.[3] Nie dysponujemy precyzyjną wiedzą, w jaki [...]

Obraz kliniczny

Często od najmłodszych lat dzieci z dysforią płci wiedzą, że są inne. Chłopcy preferują zabawy lalkami, przyjmują żeńską rolę w zabawie, [...]

Zaburzenia współistniejące

Młodzi ludzie z zaburzeniami tożsamości płciowej często doświadczają również innych zaburzeń psychicznych; w jednym z badań stwierdzono, że 75 proc. pacjentów [...]

Postępowanie

Nie ma żadnych prospektywnych, randomizowanych badań dotyczących postępowania z zaburzeniami identyfikacji płciowej. Proponowane przez autorów publikacji standardy i schematy postępowania najczęściej [...]

Regulacje prawne w Polsce

W polskiej dyskusji prawnej dotyczącej zaburzeń tożsamości płciowej jest więcej kontrowersji, a wiedza będąca podstawą rozstrzygnięć nie zawsze jest aktualna. Stanowisko [...]

Podsumowanie

Zaburzenie tożsamości płciowej jest istotnym problemem, związanym z cierpieniem pacjenta, ryzykiem innych zaburzeń psychicznych i zagrożeniem samobójstwem. Pełne zrozumienie istoty tego [...]