Kariologia

Ocena ryzyka próchnicy – jak to zrobić?

Dr hab. med. Joanna Bagińska

Zakład Propedeutyki Stomatologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

Adres do korespondencji: Dr hab. Joanna Bagińska, Zakład Propedeutyki Stomatologii UMB, ul. Waszyngtona 15 a, 15-274 Białystok

Indywidualna ocena ryzyka próchnicy (caries risk assessment – CRA) jest elementem minimalnie interwencyjnej stomatologii (minimally intervention dentistry – MID). Polega na oszacowaniu, czy w przyszłości u pacjenta wystąpi nowe ognisko próchnicowe oraz czy istniejące ogniska ulegną progresji. Ocena ryzyka próchnicy umożliwia przejście od leczenia objawowego do przyczynowego. Jest podstawą do opracowania indywidualnego planu profilaktyczno-leczniczego oraz ustalenia częstości wizyt kontrolnych.

Personalizacja działań profilaktyczno-leczniczych ułatwia pacjentowi zrozumienie przyczyn choroby próchnicowej i pozwala mu przejąć odpowiedzialność za stan swojego zdrowia oraz podjąć świadomą współpracę z lekarzem dentystą. Może się także przyczynić do zmniejszenia kosztów leczenia ponoszonych przez państwo, ponieważ pozwala na objęcie intensywniejszą opieką wybranych grup szczególnie narażonych na rozwój próchnicy.

Ze względu na złożoność choroby próchnicowej ocena ryzyka jest dużym wyzwaniem dla lekarza stomatologa. Podjęto wiele prób wyodrębnienia czynników środowiskowych, behawioralnych i biologicznych, które korelują dodatnio z powstawaniem nowych zmian próchnicowych.[1] Wykazano, że przy ocenie ryzyka próchnicy na podstawie pojedynczego czynnika najlepszą wartość prognostyczną ma historia choroby próchnicowej. Przyjmuje się, że wystąpienie u pacjenta zmian próchnicowych w ciągu ostatnich trzech lat kwalifikuje go do grupy wysokiego ryzyka.[1] Dokładniejsze szacowanie ryzyka próchnicy opiera się na:

  • ocenie ogólnego stanu zdrowia,
  • szczegółowym badaniu stanu klinicznego jamy ustnej z wykrywaniem wczesnych zmian próchnicowych oraz ocenie ich aktywności,
  • diagnostyce radiologicznej,
  • analizie nawyków higienicznych i diety oraz statusu socjoekonomicznego.


Dodatkowo kryteria ryzyka próchnicy zależą od wieku pacjenta. Dla dzieci do 6. r.ż. stosuje się odrębne kwestionariusze uwzględniające specyfikę próchnicy wczesnej.[2]

Wywiad

Ważną rolę w ocenie ryzyka próchnicy odgrywa wywiad z pacjentem dotyczący jego zachowań prozdrowotnych. Zwraca się przede wszystkim uwagę na częstość przekąsek zawierających cukry proste, a także na spożywanie napojów gazowanych oraz świeżych i zagęszczanych soków owocowych. Istotna jest także ekspozycja na fluorki, zarówno te stosowane ogólnoustrojowo, jak i aplikowane miejscowo w pastach, żelach, płukankach oraz lakierach.

Z wywiadu uzyskuje się także wiele informacji dotyczących czynników środowiskowych. Jedną z najważniejszych jest wykształcenie pacjenta, a w odniesieniu do dzieci wykształcenie rodziców. Od nowych pacjentów warto uzyskać dane o dotychczasowym prze...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Stan ogólny

Ogólny stan zdrowia ma ogromne znaczenie w odniesieniu do ryzyka próchnicy. Liczne choroby oraz leki wpływają na ilość i jakość wydzielanej [...]

Ślina

Ślina gra kluczową rolę w utrzymaniu równowagi pomiędzy demineralizacją i remineralizacją szkliwa. Dokładne badanie funkcji ślinianek (prędkości wydzielania śliny, jej lepkości, [...]

Badanie kliniczne uzębienia

Każdy nowy ubytek próchnicowy kwalifikuje pacjenta do grupy z wysokim ryzykiem próchnicy. Badanie jamy ustnej powinno być ukierunkowane na wykrywanie wczesnych [...]

Bakterie

Wysokie miano Streptococcus mutans i Lactobacillus jest wskaźnikiem środowiska sprzyjającego rozwojowi próchnicy, dlatego niektóre systemy oceny ryzyka próchnicy zakładają ocenę ich [...]

Poziom ryzyka próchnicy

Zwykle ryzyko próchnicy dzieli się na trzy stopnie: wysokie, średnie oraz niskie.[2,7] Taki podział nazywany jest czasem mianem świateł drogowych ryzyka [...]

Kariogram

Nieco inaczej ryzyko próchnicy szacuje się z zastosowaniem ogólnodostępnej aplikacji komputerowej o nazwie Cariogram opracowanej na Uniwersytecie Medycznym w Malmö.[9] Program [...]

Podsumowanie