Pacjent geriatryczny

Cukrzyca u pacjentów w starszym wieku – praktyczne problemy i próba ich rozwiązania

Dr n. med. Janina Kokoszka-Paszkot

Oddział Geriatrii, Szpital Specjalistyczny im. H. Klimontowicza w Gorlicach

Adres do korespondencji: Dr n. med. Janina Kokoszka-Paszkot, Oddział Geriatrii, Szpital Specjalistyczny im. H. Klimontowicza, ul. Węgierska 21, 38-300 Gorlice, janinap@mp.pl

Większość badań klinicznych a priori wyklucza osoby sędziwe z wielu medycznych i pozamedycznych względów. Stosowanie standardów czy wytycznych u pacjentów w wieku sędziwym jest trudne, bowiem jest to grupa wybitnie niejednorodna. Ze względu na wiek cechuje ją wielochorobowość (polipatologia), a co za tym idzie, często towarzyszy jej polipragmazja (wielolekowość).

Kaskada lekowa

W grupie pacjentów w sędziwym wieku spotykamy się często z jatrogennymi zespołami geriatrycznymi. Zbyt małą uwagę poświęca się zmienionej wśród tych pacjentów farmakokinetyce oraz farmakodynamice leków, a właśnie te zjawiska odpowiedzialne są, w większości przypadków, za jatrogenne zespoły geriatryczne.

Jest to zbiór wszystkich problemów klinicznych wywołanych stosowanymi lekami, wśród których szczególne miejsce zajmują:

  • hipoglikemia,
  • hipotonia ortostatyczna,
  • upadki,
  • zawroty głowy,
  • nietrzymanie moczu,
  • zaparcia.


Badania prowadzone w ostatnich latach w Polsce (PolSenior) pokazały, że ponad połowa starszych pacjentów przyjmuje w codziennym schemacie leczenia więcej niż pięć leków jednocześnie, a, co zatrważające, ponad 10 proc. zażywa co najmniej 10 leków.

Wielolekowość jest sama w sobie czynnikiem ryzyka wystąpienia polekowych działań niepożądanych. Istnieje prosta zależność: ze wzrostem liczby stosowanych leków wzrasta ryzyko wystąpienia powikłań polekowych. Ich ryzyko rośnie w populacji geriatrycznej wykładniczo. Oznacza to, że przy stosowanych równocześnie dwóch lekach wynosi około 5,6 proc., ale już przy ośmiu lekach równe jest 100 proc.

Analiza kart informacyjnych z hospitalizacji przyprawia o zawrót głowy niejednego geriatrę. Obowiązujące standardy i algorytmy stają się, bez uwzględniania specyfiki tej grupy pacjentów, niezależnymi czynnikami ryzyka dla populacji geriatrycznej. Obserwowana tendencja do „leczenia” każdego rozpoznania doprowadza do listy kilkunastu leków. Często obserwowanym zjawiskiem staje się tak zwana kaskada lekowa, czyli sytuacja, gdy efekt niepożądany jednego leku leczy się innym lekiem.

Oto przykłady:

  • leki hipoglikemizujące – zawroty głowy w przebiegu hipoglikemii – leki poprawiające krążenie mózgowe,
  • leki hipotensyjne – hipotonia ortostatyczna (zbyt intensywnie leczenie) – lek sympatykomimetyczny.

Coraz częstszym zjawiskiem jest dublowanie terapii spowodowane brakiem rozeznania przez pacjenta, że lek zapisany przez lekarza rodzinnego oraz zalecony przez specjalistę to w rzeczywistości ta sama substancja, tyle że pod inną nazwą. Zjawisko to ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Chory wie lepiej?

Czasami chory sam dla siebie stanowi czynnik ryzyka, nie informując lekarza, gdzie dodatkowo się konsultuje, jakie inne leki zażywa oraz jakie [...]

Wyzwania w wieku sędziwym

W przypadku rozpoznania w tej grupie chorych cukrzycy pojawiają się kolejne wyzwania, związane z kryteriami wyrównania oraz sposobem leczenia. Rozpoznanie cukrzycy [...]

Nie za wysoko, nie za nisko

Wydaje się, że stosowana w USA skala punktowa EDCS (Elements of Diabetes Care Scoring) jest w tej grupie chorych bardzo przydatna. [...]

Co oznacza dobre wyrównanie metaboliczne pacjenta

Według powszechnej opinii jest to odpowiedni poziom HbA1c, odpowiednia glikemia na czczo, glikemia poposiłkowa, lipemia, odpowiednie ciśnienie tętnicze krwi oraz właściwa [...]

Hipoglikemia w wieku sędziwym

Ustalony uniwersalny próg hipoglikemii dla osób z cukrzycą wynosi obecnie 70 mg/dL (3,9 mmoL/L). Klasyfikacja hipoglikemii według Grupy Roboczej do spraw [...]

Leczenie pacjentów w wieku sędziwym

W Zaleceniach Klinicznych PTD dotyczących postępowania u chorych na cukrzycę w 2015 roku jest rozdział poświęcony pacjentom w wieku starszym, tj. [...]

Nowoczesne terapie

Z grupy gliptyn (inhibitorów DDP4) jedynie wildagliptyna i linagliptyna zostały przebadane w grupie pacjentów w wieku starszym. Brak natomiast badań co [...]

Podsumowanie

1. Pacjenci w wieku sędziwym wymagają indywidualizacji w procesie rozpoznania, leczenia i kryteriów wyrównania metabolicznego cukrzycy.