Endokrynologia

Hiperprolaktynemia

prof. dr hab. n. med. Marek Ruchała, dr n. med. Ewelina Szczepanek-Parulska

Katedra i Klinika Endokrynologii, Przemiany Materii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Marek Ruchała, Katedra i Klinika Endokrynologii, Przemiany Materii i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, ul. Przybyszewskiego 49, 60-355 Poznań. E-mail: mruchala@ump.edu.pl

Hiperprolaktynemia jest jednym z najczęstszych zaburzeń endokrynologicznych o złożonej etiologii. Nieleczona może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym mlekotoku, osteoporozy, zaburzeń miesiączkowania, utraty libido, impotencji, a nawet niepłodności.

CELE ARTYKUŁU


Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

• rozpoznać przypadek wymagający diagnostyki w kierunku hiperprolaktynemii

• wdrożyć pierwsze kroki w diagnostyce prolaktynemii

• rozpoznać sytuację wymagającą pilnego przekazania chorego do innych specjalistów z powodu prolaktynemii (endokrynologa, chirurga, onkologa, laryngologa, neurochirurga, psychiatry)

• kontynuować leczenie hiperprolaktynemii zlecone przez endokrynologa


Do wykrycia hiperprolaktynemii wystarcza proste pojedyncze oznaczenie podstawowego stężenia prolaktyny we krwi. Najczęstszą patologią prowadzącą do hiperprolaktynemii jest guz przysadki wydzielający prolaktynę (prolactinoma). Natomiast ustalenie bezpośredniej przyczyny wymaga poszerzenia diagnostyki o szczegółowy wywiad, badanie kliniczne i badania obrazowe, wśród których najistotniejszą rolę odgrywa rezonans magnetyczny przysadki. Podstawowym celem leczenia jest przywrócenie funkcji gonad i w przypadku prolactinoma – redukcja masy guza. Postępowaniem pierwszego rzutu w terapii hiperprolaktynemii jest usunięcie pierwotnej przyczyny zaburzenia oraz leczenie farmakologiczne lekami z grupy agonistów dopaminy.

Działanie i regulacja wydzielania prolaktyny

Prolaktyna jest hormonem wydzielanym przez komórki laktotropowe przedniego płata przysadki. Stymuluje wzrost gruczołów sutkowych w okresie ciąży oraz wywołuje i podtrzymuje laktację. Nadmiar prolaktyny hamuje wydzielanie gonadoliberyny w podwzgórzu oraz hormonu folikulotropowego (FSH – follicle-stimulating hormone) i luteinizującego (LH – luteinizing hormone) w przysadce, a także wywiera bezpośredni wpływ na syntezę hormonów płciowych, przez co blokuje owulację i menstruację.

Wydzielanie prolaktyny jest regulowane przez czynność podwzgórza. Produkowana w podwzgórzu dopamina dociera do przysadki drogą krążenia wrotnego, oddziałuje na receptory D2 na laktotropach i hamuje wydzielanie prolaktyny. Wydzielanie prolaktyny pobudza szereg nie do końca poznanych czynników, do których należą m.in. prolaktoliberyna i tyreoliberyna (TRH – thyrotropin-releasing hormone) produkowane w podwzgórzu oraz estrogeny.1,2

Epidemiologia

Częstość występowania klinicznie jawnej hiperprolaktynemii szacuje się na 10/100 tys. do 90/100 tys. osób. Dominującą grupą chorych są kobiety w wieku rozrodczym (25-34 lata), u których to zaburzenie występuje nieco ponad 4-krotnie częściej niż u ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Etiologia

W warunkach prawidłowych wiele procesów fizjologicznych prowadzi do podwyższenia stężenia prolaktyny w surowicy. Klasycznym przykładem jest tu okres ciąży i laktacji. Najczęstszą patologią skutkującą [...]

Obraz kliniczny

Najwcześniej uchwytne objawy hiperprolaktynemii występują u kobiet w okresie premenopauzalnym. W obrazie klinicznym dominują wówczas obrzmienie i bolesność piersi, mlekotok oraz zaburzenia miesiączkowania (nieregularne miesiączki, [...]

Diagnostyka

W celu wykrycia hiperprolaktynemii wystarcza pojedyncze oznaczenie podstawowego stężenia prolaktyny w surowicy. Stężenie powyżej wartości referencyjnych pozwala rozpoznać hiperprolaktynemię, pod warunkiem że przy [...]

Pułapki laboratoryjne

W warunkach prawidłowych większość (ok. 85-95%) krążącej w surowicy prolaktyny stanowi aktywna biologicznie postać monomeryczna. Pozostała ilość prolaktyny (do ok. 8%) może występować [...]

Postępowanie

Nadrzędnym celem terapii u pacjentów z hiperprolaktynemią jest powrót funkcji gonad poprzez normalizację stężenia prolaktyny. U chorych z makrogruczolakami przysadki zmniejszenie masy guza (a w przypadku guzów [...]

Ryzyko nawrotu

Ryzyko nawrotu po odstawieniu leków waha się w granicach 26-69% i dodatnio koreluje z wyjściowym stężeniem prolaktyny oraz wielkością guza. Największe prawdopodobieństwo nawrotu dotyczy [...]

Kontrola

Obserwacja pacjenta leczonego agonistą dopaminy winna obejmować:

Konsekwencje zdrowotne

Niezależnie od etiologii nieleczona hiperprolaktynemia prowadzi do mlekotoku i hipogonadyzmu. Hipogonadyzm hipogonadotropowy objawia się w postaci zaburzeń miesiączkowania o typie oligomenorrhoea lub amenorrhoea, braku [...]

Szczególne przypadki

U dziewczynek hiperprolaktynemia objawia się przede wszystkim pod postacią zaburzeń miesiączkowania (najczęściej pierwotny brak miesiączki), opóźnionego dojrzewania płciowego i mlekotoku. U chłopców w obrazie klinicznym [...]

Przykłady kliniczne

P acjentka, lat 33. Niepłodność od dwóch lat. Miesiączkuje nieregularnie (najdłuższa przerwa dwa miesiące). Zgłasza uczucie senności, suchość skóry oraz obniżenie [...]