Reumatologia

Ból i obrzęk stawów cz. II Diagnostyka chorób reumatycznych

lek. Maria Maślińska
lek. Kinga Kostyra-Grabczak

Klinika Wczesnego Zapalenia Stawów, Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji, Warszawa

Adres do korespondencji: lek. Maria Maślińska, Klinika Wczesnego Zapalenia Stawów, Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji, Warszawa, adres e-mail: maslinskam@gmail.com

Choroby zapalne i niezapalne układu kostno-stawowego to heterogenna grupa chorób, w których szczególne znaczenie mają obraz kliniczny i właściwa interpretacja badań dodatkowych z zakresu podstawowych testów laboratoryjnych oraz stwierdzenie specyficznych autoprzeciwciał.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • przeprowadzić badanie podmiotowe i przedmiotowe u osoby z bólem i obrzękiem stawów
  • wdrożyć podstawową diagnostykę różnicową bólu i obrzęku stawów i zinterpretować jej wyniki
  • wdrożyć podstawowe leczenie bólu i obrzęku stawów w zależności od rozpoznania
  • rozpoznać przypadki bólu i obrzęku stawów wymagające pilnej konsultacji u innych specjalistów

Wstęp

Do chorób, w których szczególne znaczenie ma określenie profilu autoprzeciwciał, zalicza się toczeń rumieniowaty układowy (TRU), mieszaną chorobę tkanki łącznej, zapalenie wielomięśniowe, zespół Sjögrena czy twardzinę. W przypadku reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) przez lata uznanym wskaźnikiem w diagnostyce był czynnik reumatoidalny. Występuje on jednak w wielu chorobach i dopiero odkrycie znaczenia zjawiska cytrulinacji białek i powstawania przeciwciał dla cytrulinowanych peptydów wpłynęło na postęp w diagnostyce RZS. W badaniach obrazowych stopniowo zyskiwały na znaczeniu nowsze niż klasyczne badanie radiologiczne, takie jak ultrasonografia (USG) czy rezonans magnetyczny (MR) pozwalające ocenić aktywność zapalenia i rozpoznać chorobę na jej wczesnym etapie. Nie znaczy to, że badanie radiologiczne (RTG) zostało całkowicie zastąpione przez USG czy MR – nadal stanowi ważny element diagnostyki czy prognozowania. W artykule omówiono znaczenie podstawowych badań laboratoryjnych oraz obrazowych. Przedstawiono również w zarysie najczęściej stosowane leki w leczeniu chorób reumatycznych.

Podstawowe badania laboratoryjne

Do podstawowych badań laboratoryjnych nadal ważnych w diagnostyce chorób stawów zalicza się badania markerów stanu zapalnego: odczyn opadania krwinek czerwonych (OB) i oznaczenie stężenia białka C-reaktywnego (CRP – C-reactive protein). Odchylenia...

Badania immunologiczne

Do badań od lat uznanych w diagnostyce chorób reumatycznych należy oznaczenie czynnika reumatoidalnego (RF – rheumatoid factor) klasycznie w klasie IgM. Wiadomo jednak, że RF nie jest swoisty tylko dla RZS i występuje w wielu chorobach o podłożu zapalnym (tab. 1).

Szczególne znaczenie w ostatnich latach miało odkrycie przeciwciał dla cytrulinowanych białek i zastosowanie w praktyce przeciwciała anty-CCP jako swoistego wskaźnika rozwoju RZS. Czułość i swoistość testów II generacji dla przeciwciał anty-CCP je...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Badania genetyczne

W diagnostyce chorób reumatycznych badania genetyczne mają znaczenie w przypadku kilku jednostek chorobowych i niewątpliwie nie są badaniami rutynowymi. Najbardziej znane jest badanie na [...]

Badanie na obecność krioglobulin

Jest to jedno z istotnych w diagnostyce reumatologicznej badań, szczególnie przy występowaniu plamicy, podejrzeniu zapalenia naczyń czy zmian w osadzie moczu (kwinkomocz). Krioglobuliny są [...]

Badanie stężenia składowych C3 i C4 dopełniacza

Ma znaczenie w diagnostyce chorób autoimmunologicznych i zapalnych. Dopełniacz jest układem kilkudziesięciu białek prekursorowych występujących w surowicy i płynach ustrojowych aktywowanych na drodze kaskadowej. Pobudzenie [...]

Badanie stężenia ferrytyny

Kolejnym badaniem przydatnym w różnicowaniu chorób reumatycznych jest oznaczenie stężenia ferrytyny. Ferrytyna jest białkiem stanowiącym magazyn żelaza, ale jednocześnie jej stężenie ulega [...]

Badania obrazowe w chorobach reumatycznych

Postęp, jaki dokonał się w ciągu ostatniej dekady w leczeniu wielu zapalnych chorób reumatycznych, wymusza również rozwój metod diagnostycznych umożliwiających jak najwcześniejsze ich [...]

Pletyzmografia

Pacjenci z zajęciem płuc, zmianami śródmiąższowymi i postępującym włóknieniem mają też wykonywaną pletyzmografię w celu stwierdzenia zmian restrykcyjnych, oporu dróg oddechowych. Ocenia się również [...]

Scyntygrafia

Jest czułym, ale mniej swoistym badaniem mogącym posłużyć do wykrycia zmian zapalnych, przerzutów nowotworowych, nowotworów kości czy złamań kompresyjnych. Ze względu [...]

Kapilaroskopia

Nadal ważnym badaniem w diagnostyce reumatologicznej jest kapilaroskopia. Badanie to ma szczególne znaczenie w diagnostyce twardziny układowej. Jest to nieinwazyjna metoda polegająca na [...]

Badanie elektromiografii

Swoje miejsce w diagnostyce reumatologicznej ma również badanie elektromiografii (EMG). Jest przydatne w różnicowaniu miopatii zapalnych i przyczyn neurogennych uszkodzenia/zaniku mięśni.

Badania histopatologiczne

<<>>Są wykonywane w diagnostyce reumatologicznej do potwierdzenia rozpoznania zapalenia mięśni i różnicowania jego typu, potwierdzenia zmian zapalnych naczyń (olbrzymiokomórkowe zapalenie naczyń), do [...]

Badanie echokardiograficzne serca

Powinno być wykonywane u wszystkich osób, u których choroba reumatyczna trwa długo lub doszło już do zajęcia płuc (zmiany śródmiąższowe, włóknienie) albo podejrzewa [...]

Konsultacje

Wśród konsultacji niejednokrotnie niezbędnych w diagnozowaniu i monitorowaniu chorób reumatycznych na pierwszym miejscu jest konsultacja okulistyczna. Zmiany w narządzie wzroku występują w wielu chorobach i mogą [...]

Leczenie chorób reumatycznych

<<>>Choroby zapalne o podłożu autoimmunologicznym wymagają leczenia hamującego kaskadę inicjującą i napędzającą proces zapalny oraz zjawisko autoagresji. Tym samym chcemy modyfikować przebieg [...]

Podsumowanie

Na przestrzeni ostatnich lat osiągnięcia inżynierii genetycznej, odkrycie przeciwciał monoklonalnych, a wraz z tym odkrycie kolejnych markerów immunologicznych i metod terapii oraz zastosowanie bardziej [...]