Temat numeru

Interakcje alkoholu z lekami

dr hab. n. med. Napoleon Waszkiewicz

Klinika Psychiatrii, Uniwersytet Medyczny, Białystok

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Napoleon Waszkiewicz, Klinika Psychiatrii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, pl. Brodowicza 1, 16-070 Choroszcz; e-mail: napwas@wp.pl

Szacuje się, że około 60% mężczyzn i 30% kobiet doświadcza niepożądanych działań spożywania alkoholu, a interakcje alkoholu i leków mogą być odpowiedzialne za 25% nagłych przyjęć do szpitali. Nawet umiarkowane spożycie alkoholu zwiększa ryzyko działań niepożądanych leków.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • przedstawić przykłady najczęstszych interakcji między lekami a alkoholem
  • wytłumaczyć pacjentowi zagrożenia związane ze spożywania alkoholu podczas stosowania leków
  • wydać pacjentowi odpowiednie zalecenia dotyczące przeciwwskazań do spożywania alkoholu podczas stosowania leków i je odpowiednio udokumentować

Wprowadzenie

Od 20 do 30% kosztów ochrony zdrowia oraz wszystkich przyjęć do szpitali jest spowodowanych nadużywaniem alkoholu i jest ono stwierdzane u 2/3 pacjentów oddziałów urazowych.1 Z danych epidemiologicznych wynika, że tylko około 15% mężczyzn i 37% kobiet w Polsce (średnio 27%) nigdy nie spożywało alkoholu.2 Problem nadużywania alkoholu dotyczy do 15% Polaków w pewnym momencie ich życia, ponad 2% populacji to osoby uzależnione.3 Upijanie się (tzw. binge drinking – głównie weekendowe) dotyczy 38,2% mężczyzn i 8,5% kobiet w Polsce.4

Szacuje się, że około 60% mężczyzn i 30% kobiet doświadcza niepożądanych działań spożywania alkoholu, a interakcje alkoholu i leków mogą być odpowiedzialne nawet za 25% nagłych przyjęć do szpitali.5 Nawet umiarkowane spożycie alkoholu zwiększa o 24% ryzyko działań niepożądanych leków – głównie bólów głowy (z azotanami), komplikacji endokrynologicznych i metabolicznych, np. hipoglikemii (z doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi). Reakcje niepożądane na leki przyjmowane razem z alkoholem są szczególnie częste w populacji ludzi w wieku starszym, ponieważ występuje u nich większa częstość polifarmakoterapii (większe prawdopodobieństwo interakcji) oraz mniejsza zawartość wody w organizmie w proporcji do całkowitej masy ciała (mniejsza objętość dystrybucji i większe stężenia alkoholu).5 Ryzyko interakcji z alkoholem jest także większe u kobiet, co wiąże się z mniejszą zawartością wody w organizmie oraz mniejszymi możliwościami metabolizmu etanolu (mniejsza aktywność dehydrogenazy alkoholowej – ADH i wątrobowych enzymów mikrosomalnych).3 Możliwe interakcje alkoholu z lekami zależą także od przynależności do grupy etnicznej. I tak gorsza aktywność dehydrogenazy aldehydowej u 40% Azjatów zwiększa ryzyko reakcji typu disulfiramowej, a mniejsza aktywność cytochromów CYP2C19 oraz CYP2D6 uczestniczących w metabolizmie niektórych leków (np. przeciwdepresyjnych i przeciwpsychotycznych) zwiększa ryzyko interakcji z alkoholem.5

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Metabolizm alkoholu

Alkohol etylowy jest absorbowany na drodze wolno przebiegającej dyfuzji biernej w jamie ustnej, przełyku i żołądku oraz szybko absorbowany w jelicie cienkim. Część alkoholu [...]

Interakcje farmakokinetyczne

Interakcje farmakokinetyczne zachodzą między alkoholem i lekami w wyniku: a) zmiany szybkości opróżniania żołądka, b) zmian aktywności enzymów metabolizujących leki i alkohol. Powyższe interakcje [...]

Interakcje farmakodynamiczne

Interakcje farmakodynamiczne polegają na addytywnym efekcie alkoholu i leków np. na te same molekuły/receptory wewnątrz komórek lub błon komórkowych w mózgu, bez zmiany [...]

Podsumowanie

Niebezpieczeństwa wynikające z jednoczesnego spożywania alkoholu i leków nie wynikają wyłącznie z interakcji farmakokinetycznych i farmakodynamicznych, ale także z częstości spożywania alkoholu i leków. Istotny wpływ alkoholu [...]