Dysfunkcja neurogenna pęcherza moczowego – leczenie neurogennego nietrzymania moczu

dr n. med. Maciej Zbrzeźniak

Klinika Urologii CMKP w Warszawie

Adres korespondencyjny: dr n. med. Maciej Zbrzeźniak, Klinika Urologii CMKP w Warszawie, 00-416 Warszawa, ul. Czerniakowska 231; e-mail: mzbrzezniak@wp.pl

Choroby i urazy układu nerwowego wpływają na czynność pęcherza moczowego i cewki. Powodują powstanie objawów ze strony dolnych dróg moczowych, a w szczególności parć naglących, nietrzymania z parcia i znacznego zalegania moczu po mikcji. Główną przyczyną powstawania tych dolegliwości są nadreaktywność wypieracza oraz brak korelacji pomiędzy skurczem wypieracza i relaksacją zwieracza zewnętrznego cewki moczowej. Te zaburzenia czynności prowadzą do niekontrolowanego wzrostu ciśnienia w pęcherzu, który może doprowadzić do utrudnienia odpływu moczu z nerek i ich niewydolności. Podstawowym celem leczenia chorych neurourologicznych jest obniżenie ciśnienia śródpęcherzowego i ochrona górnego piętra układu moczowego. Cel ten można osiągnąć poprzez leczenie farmakologiczne, zabiegi małoinwazyjne lub leczenie operacyjne.

Wprowadzenie

Odpowiednia czynność dolnych dróg moczowych umożliwia zbieranie i magazynowanie moczu w pęcherzu pod niskim ciśnieniem oraz wydalanie go w momencie dowolnego i świadomego odruchu mikcyjnego. Podstawowymi warunkami prawidłowego funkcjonowania tego mechanizmu są dobra relaksacja mięśnia wypieracza pęcherza moczowego i kompetentny mechanizm zwieracza cewki (zwieracz zewnętrzny poprzecznie prążkowany na poziomie przepony miednicy i wewnętrzny na poziomie szyi pęcherza) w fazie wypełniania oraz odpowiedni skurcz wypieracza w fazie mikcji, któremu towarzyszy jednoczesna relaksacja zwieraczy cewki. W przypadku uszkodzenia i chorób układu nerwowego dochodzi do zaburzenia korelacji pomiędzy powyższymi mechanizmami. Zjawiskiem typowym w tej sytuacji jest nadreaktywność wypieracza, czyli mimowolny skurcz mięśnia, z którego jest zbudowany pęcherz moczowy, w fazie gromadzenia moczu. Taka sytuacja prowadzi do nagłego wzrostu ciśnienia w pęcherzu, które po pokonaniu oporu mechanizmu zwieraczowego cewki powoduje nietrzymanie moczu. Zarówno nadreaktywność wypieracza w czasie wypełniania pęcherza, jak i brak korelacji pomiędzy zwieraczem cewki i wypieraczem w fazie mikcji prowadzą do niekontrolowanego wzrostu ciśnienia w pęcherzu moczowym, upośledzającego transportowanie moczu z górnego piętra dróg moczowych. Może to doprowadzić do pozanerkowej niewydolności nerek, która jest groźnym następstwem i potencjalnym zagrożeniem życia chorych na neurogenną dysfunkcję pęcherza moczowego. Brak korelacji pomiędzy wypieraczem i zwieraczem powoduje powstanie czynnościowej przeszkody podpęcherzowej w odpływie moczu. Podobnie jak osłabienie czynności skurczowej samego wypieracza pęcherza moczowego skutkuje to znacznym zaleganiem moczu po mikcji, czego następstwem bywa infekcja i kamica układu moczowego. Kaskada następujących po sobie powikłań: zaleganie moczu w pęcherzu – zakażenie – kamica – niewydolność nerek jest charakterystyczna dla dysfunkcji neurogennej. Na jej wykryciu powinna być skoncentrowana uwaga lekarza diagnozującego chorego z uszkodzeniem układu nerwowego (np. uraz rdzenia kręgowego czy stwardnienie rozsiane). Głównymi celami i priorytetami leczenia objawów neurourologicznych są: ochrona górnych dróg moczowych, osiągnięcie trzymania moczu, powrót (zwykle częściowy) prawidłowej funkcji dolnych dróg moczowych i poprawa jakości życia chorych.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Rodzaje zaburzeń czynności dolnych dróg moczowych w dysfunkcji neurogennej pęcherza moczowego

Dawniej dominował pogląd, że rodzaj zaburzeń czynności dolnych dróg moczowych jest związany z miejscem (poziomem) uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego (mózgu lub [...]

Diagnostyka chorych z dysfunkcją neurogenną pęcherza moczowego

W badaniu przedmiotowym należy zwrócić uwagę na stan skóry pacjentów, w szczególności na okolice krocza (odparzenia od moczu), pośladków, pięt i [...]

Problemy kliniczne i powikłania dysfunkcji neurogennej pęcherza moczowego

Dominującym problemem chorych dotkniętych uszkodzeniem układu nerwowego jest nietrzymanie moczu. Może się ono wiązać z niekontrolowanym wzrostem ciśnienia śródpęcherzowego przełamującego opór [...]

Cele leczenia dysfunkcji neurogennej pęcherza

Podstawowym celem leczenia jest ochrona funkcji nerek i zapobieganie infekcji dróg moczowych. W leczeniu zaburzeń dąży się do zmniejszenia ciśnienia śródpęcherzowego [...]

Postępowanie w zależności od typu dysfunkcji

Głównym celem leczenia jest zmniejszenie wartości ciśnienia panującego w pęcherzu podczas wypełniania i mikcji. Ograniczenie nadreaktywności wypieracza często udaje się uzyskać [...]

Guzy i choroby naczyniopochodne centralnego układu nerwowego

57-83% chorych po udarze odczuwa dolegliwości neurourologiczne. U większości pacjentów ustępują one do 6 miesięcy. Należą do nich nokturia, częstomocz dzienny, [...]

Uszkodzenia pozardzeniowe splotu miednicznego

W przypadku rozległych zabiegów chirurgicznych i ginekologicznych często dochodzi do uszkodzenia splotu miednicznego. Prowadzi to do arefleksji lub znacznego upośledzenia kurczliwości [...]

Stwardnienie rozsiane (SM – sclerosis multiplex)

W przypadku tej jednostki odsetek pacjentów odczuwających objawy neurourologiczne w momencie rozpoznania wynosi 10%, dochodząc do 80% po 10 latach trwania [...]

Leczenie neurogennego nietrzymania moczu

Niewydolność nerek pozostaje główną przyczyną śmiertelności w grupie chorych z dysfunkcją neurogenną pęcherza moczowego. Przykładem może być populacja dzieci z przepukliną [...]

Podsumowanie

Dysfunkcja neurogenna pęcherza moczowego występuje często u osób młodych po urazie rdzenia (skok do wody, uraz komunikacyjny, upadek z wysokości). Kluczową [...]