Zasady leczenia bólu u osób starszych ze szczególnym uwzględnieniem pacjentów z otępieniem i depresją

dr hab. n. med. Monika Białecka prof. nadzw. PUM1

prof. dr hab. n. med. Tomasz Sobów2
dr hab. n. med. Anna Machoy-Mokrzyńska, prof. nadzw. PUM3

1Katedra Farmakologii, Zakład Farmakokinetyki i Terapii Monitorowanej, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

2Zakład Psychologii Lekarskiej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

3Katedra Farmakologii, Zakład Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Monika Białecka, prof. nadzw. PUM, Katedra Farmakologii, Zakład Farmakokinetyki i Terapii Monitorowanej, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie, e-mail: monika-bialecka@post.pl

Skuteczne i bezpieczne leczenie bólu u pacjentów geriatrycznych jest wyzwaniem dla współczesnej medycyny. Odpowiednia terapia jest jeszcze trudniejsza u chorych ze współistniejącym otępieniem i depresją. Ze względu na możliwość niekorzystnych interakcji lekowych należy wybierać najbezpieczniejsze połączenia leków przeciwdepresyjnych i inhibitorów esterazy cholinowej z lekami przeciwbólowymi oraz z lekami stosowanymi w leczeniu bólu neuropatycznego.

Wprowadzenie

Wiedza na temat rzeczywistej częstości występowania bólu w populacji osób starszych jest niepełna. Wyniki badań klinicznych dostępnych w bazie internetowej często są trudne do porównania z powodu różnorodności stosowanych metod badawczych, zwłaszcza w odniesieniu do skal bólu i jego rodzaju, typu zastosowanej farmakoterapii i czasu jej trwania, jak również heterogennej grupy pacjentów. Co więcej, ograniczona wiedza na temat skuteczności leczenia bólu może wynikać z prostego faktu braku kwalifikacji do badań pacjentów po ukończeniu 65 lub 70 r.ż. Nie dziwi zatem istotna dysproporcja w danych dotyczących częstości występowania bólu w omawianej populacji pacjentów, w zależności od rodzaju publikacji szacowana na 0-93%.1,2

Różnice w uzyskanych wynikach dotyczą nie tylko częstości występowania bólu zależnie od jego rodzaju, ale także warunków życia pacjentów (podział na osoby żyjące poza domami i w domach opieki). Dla przykładu częstość występowania bólu przewlekłego w pierwszej grupie wynosi 25-76%, w drugiej – 83-93%.3-5 Ciekawą obserwacją jest także różna częstość występowania bólu w grupie kobiet i mężczyzn. Większość dostępnych badań wskazuje, że częściej bólu doświadczają starsze kobiety niż równowiekowi mężczyźni.5,6 Najczęściej występującym bólem w grupie starszych pacjentów jest ból receptorowy, zlokalizowany w obrębie kręgosłupa, kończyn dolnych, stawów kolanowych i biodrowych.

Specyfika leczenia bólu u osób starszych

Omawiając terapię bólu w grupie starszych pacjentów, nie można pominąć kwestii odmienności procesów farmakokinetycznych, jakim podlegają leki u osób >65 r.ż. Zmiany te są dostrzegalne na każdym etapie przemian leku w organizmie, dlatego stosowanie leków przeciwbólowych u osób w podeszłym wieku wymaga szczególnej ostrożności. Etap wchłaniania nie jest znacząco zmieniony, co można łączyć z kompensacyjnym zwolnieniem perystaltyki przewodu pokarmowego, mającym rekompensować zmniejszenie całkowitej powierzchni wchłaniania na poziomie jelit. Prowadzone badania farmakokinetyczne wykazały natomiast zmniejszenie dostępności biologicznej leków wchłanianych na drodze transportu aktywnego, np. witaminy B12. W grupie leków stosowanych w leczeniu różnego rodzaju bólu, wymagających aktywnego transportu w jelicie, znajduje się m.in. gabapentyna.7,8

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Specyfika leczenia bólu u osób starszych

Omawiając terapię bólu w grupie starszych pacjentów, nie można pominąć kwestii odmienności procesów farmakokinetycznych, jakim podlegają leki u osób >65 r.ż. Zmiany [...]

Leki stosowane w terapii bólu

Farmakologiczne możliwości zwalczania bólu polegają głównie na stosowaniu leków o ośrodkowym i obwodowym działaniu przeciwbólowym. Wybór rodzaju leku jest podyktowany typem [...]

Ból u chorych z zaburzeniami funkcji poznawczych i otępieniem

Dane epidemiologiczne wskazują, że ból jest powszechnym problemem wśród chorych z zaburzeniami poznawczymi: występuje u 30-80% z nich (duża rozpiętość danych [...]

Leczenie przeciwbólowe u chorych w wieku podeszłym cierpiących z powodu depresji i lęku

Współwystępowanie doznań bólowych i depresji u pacjentów starszych jest bardzo częste i etiologicznie niejednorodne. Może to być: 1. zwykłe wystąpienie naraz [...]

Leczenie chorych w wieku podeszłym z depresją i towarzyszącym bólem – propozycja rekomendacji