Znaczenie wywiadu w diagnostyce różnicowej zespołów otępiennych o wczesnym i późnym początku

dr hab. n. o zdr. Emilia J. Sitek1,2

1Oddział Neurologii, Szpital Specjalistyczny św. Wojciecha, Copernicus Podmiot Leczniczy Sp. z o.o., Gdańsk

2Zakład Pielęgniarstwa Neurologiczno-Psychiatrycznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Gdański Uniwersytet Medyczny

Adres do korespondencji: dr hab. n. o zdr. Emilia Sitek, Copernicus Podmiot Leczniczy Sp. z o.o., Szpital św. Wojciecha, Oddział Neurologii i Oddział Udarowy, e-mail: emilia.sitek@gumed.edu.pl

W pracy przedstawiono specyfikę wywiadu w kierunku chorób neurozwyrodnieniowych przebiegających z otępieniem, ze szczególnym uwzględnieniem zespołów otępiennych o wczesnym początku. Pominięto kwestię wykrywania objawów otępienia w przebiegu chorób neurologicznych, w których otępienie jest objawem późnym, jak np. w chorobie Parkinsona, oraz różnicowania depresji z wczesnymi objawami procesu otępiennego.

Wprowadzenie

Wywiad kliniczny dotyczący funkcjonowania w życiu codziennym stanowi bezcenne źródło hipotez diagnostycznych w różnicowaniu chorób otępiennych o wczesnym i późnym początku. Użyteczność wywiadu w diagnostyce różnicowej zależy zarówno od jego długości i kompleksowości, doświadczenia przeprowadzającego go klinicysty, jak i od dostępności wiarygodnego informatora. Optymalnym rozwiązaniem wydaje się wspólna rozmowa z pacjentem i osobą bliską, którą następnie można – w razie potrzeby – uzupełnić rozmową z osobą bliską bez udziału pacjenta.

Zakres wywiadu w diagnostyce różnicowej zespołów otępiennych

Diagnostykę różnicową zespołów otępiennych zawsze powinna poprzedzać diagnostyka w kierunku zaburzeń poznawczych o innej etiologii, potencjalnie odwracalnych. Stąd też pierwszym elementem wywiadu są pytania dotyczące ogólnego stanu zdrowia pacjenta, przebytych zabiegów operacyjnych, dotychczas przyjmowanych leków, stosowanych używek oraz narażenia na czynniki potencjalnie toksyczne w środowisku pracy. Sprawą niezwykle istotną, ale często pomijaną, jest stan emocjonalny pacjenta i jego uwarunkowania.

Dominujące skargi

Jeśli pacjent i/lub osoba bliska zgłaszają skargi mogące sugerować proces otępienny, warto w pierwszej kolejności (tj. przed zebraniem w sposób systematyczny bardziej szczegółowych danych) zapytać zarówno osobę badaną, jak i osobę bliską o to, kiedy pojawiły się pierwsze niepokojące objawy, kto je zauważył (pacjent czy inne osoby) oraz jakie są główne problemy w życiu codziennym z perspektywy pacjenta i informatora. Poza tym w uzasadnionych przypadkach (w razie podejrzenia zaburzeń zachowania u pacjenta czy też na prośbę osoby bliskiej) warto już na koniec rozmowy uzupełnić wywiad z informatorem bez udziału pacjenta. Zbieranie wywiadu od opiekuna pacjenta przed rozmową z samym pacjentem jest zdecydowanie niewskazane, gdyż może istotnie naruszyć zaufanie pacjenta do klinicysty i utrudnić późniejszą współpracę. Częstym błędem jest również sugerowanie się wyłącznie dostarczoną dokumentacją medyczną. Oprócz zapoznania się z nią konieczne jest niezależne zebranie danych istotnych z punktu widzenia diagnostyki.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zakres wywiadu w diagnostyce różnicowej zespołów otępiennych

Diagnostykę różnicową zespołów otępiennych zawsze powinna poprzedzać diagnostyka w kierunku zaburzeń poznawczych o innej etiologii, potencjalnie odwracalnych. Stąd też pierwszym elementem [...]

Dynamika objawów

U osób starszych szczególnie ważne jest, aby pytając o kolejne aspekty funkcjonowania, odnosić się do poziomu funkcjonowania sprzed 5-10 lat. Pozwala [...]

Sprawność w czynnościach życia codziennego

Badania oceniające czułość poszczególnych pytań dotyczących funkcjonowania w życiu codziennym wskazują na to, że najwcześniej w przebiegu procesu otępiennego można oczekiwać [...]

Zaburzenia pamięci

Wywiad w kierunku zaburzeń poznawczych rozpoczyna się zazwyczaj od pytań dotyczących funkcjonowania pamięci. Powodów tego jest kilka. Po pierwsze pacjenci oraz [...]

Zaburzenia językowe

U osób starszych izolowane problemy z aktualizacją nazw własnych zazwyczaj nie mają żadnej wartości diagnostycznej. Co więcej, większość osób w dowolnym [...]

Zaburzenia wzrokowo-przestrzenne i zaburzenia praksji

W LOAD dezorientacja w dalszym, mniej znanym otoczeniu ujawnia się zazwyczaj w pierwszych latach choroby. Oceniając orientację topograficzną samodzielnego i mobilnego [...]

Liczenie

W przypadku większości chorób neurozwyrodnieniowych można oczekiwać pogorszenia sprawności liczenia zarówno w zakresie kontroli rachunków domowych, jak i radzenia sobie z [...]

Dysfunkcje wykonawcze

Trudności z wykonywaniem wieloetapowych czynności (np. przygotowanie posiłku dla większej liczby osób czy naprawa jakiegoś urządzenia) można z dużą dozą pewności [...]

Zaburzenia zachowania

W LOAD na wczesnym etapie choroby nie obserwuje się znaczących zaburzeń zachowania, a jedynie drażliwość, niepokój, nieznacznie obniżony nastrój (o ile [...]

Inne objawy neuropsychiatryczne

Inne objawy neuropsychiatryczne często stanowią główny problem rodzin pacjentów w umiarkowanym stadium otępienia. Rzadko dostarczają one natomiast istotnych diagnostycznie informacji na [...]

Skargi na sprawność ruchową i stan somatyczny

Jeśli pacjent skarży się na ogólne spowolnienie i obniżenie sprawności ruchowej, sugeruje to konieczność przeprowadzenia diagnostyki różnicowej przez specjalistę z zakresu [...]

Wywiad rodzinny

Zbierając wywiad rodzinny, należy uwzględnić stan zdrowia lub przyczyny śmierci rodziców, dziadków oraz rodzeństwa (w tym rodzeństwa pacjenta i rodzeństwa rodziców). [...]

Podsumowanie

Kompleksowy wywiad kliniczny przeprowadzony zarówno z pacjentem, jak i wiarygodnym informatorem stanowi bezcenne źródło hipotez diagnostycznych, które wymagają weryfikacji w badaniach [...]