Aktualne poglądy

Możliwości wykorzystania metforminy w leczeniu nowotworów narządu rodnego

Dr hab. med. Małgorzata Klimek1

Prof. dr hab. med. Zbigniew Kojs1

Dr n. med. Sława Szostek2

1Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii – Instytut Oddział w Krakowie

2Zakład Wirusologii, Katedra Mikrobiologii UJ CM w Krakowie

Adres do korespondencji: Dr hab. med. Małgorzata Klimek, Klinika Ginekologii Onkologicznej, Centrum Onkologii – Instytut, ul. Garncarska 11, 31-115 Kraków

Od lat autorzy wielu publikacji donoszą o wpływie metforminy na redukcję ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe o różnej lokalizacji u diabetyków leczonych tym lekiem. Badania na liniach komórkowych i modelach zwierzęcych wykazały, że metformina wykazuje także bezpośrednie działanie przeciwnowotworowe. Wiele badań klinicznych, głównie retrospektywnych, wskazuje na możliwość wykorzystania metforminy w leczeniu raka trzonu i szyjki macicy oraz raka jajników. W artykule przedstawiamy podsumowanie badań przedklinicznych i klinicznych dotyczących możliwości zastosowania metforminy w tych wskazaniach.

Należąca do biguanidów metformina jest jednym z podstawowych leków stosowanych w leczeniu cukrzycy typu 2. Mechanizm działania leku wykorzystywany w leczeniu cukrzycy polega na zmniejszeniu wchłaniania glukozy w jelicie cienkim i hamowaniu wątrobowej glukoneogenezy przy jednoczesnym zwiększeniu obwodowego wychwytu glukozy i jej zużycia. Ponadto metformina obniżając stężenie wolnych kwasów tłuszczowych, wpływa korzystnie na profil lipidowy osocza. U osób z cukrzycą i chorobą niedokrwienną serca metformina prowadzi do obniżenia stężenia trój­glicerydów i cholesterolu LDL. Powoduje także wzrost aktywności fibrynolitycznej osocza. U osób bez zaburzeń gospodarki węglowodanowej metformina wywiera niewielki wpływ na stężenie glikemii.

Od ponad dekady autorzy części prac donoszą o wpływie metforminy na zmniejszenie ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe o różnej lokalizacji u diabetyków leczonych tym lekiem w porównaniu do innych przeciwcukrzycowych leków doustnych.[1-5]

Doniesienia ostatnich lat pokazują, że metformina na drodze wielu mechanizmów ma bezpośrednie działanie przeciwnowotworowe, co wykazano zarówno w badaniach na liniach komórek raka piersi, jelita, jajnika, trzustki, płuca i gruczołu krokowego, jak i na modelach zwierzęcych.[1] Działanie przeciwnowotworowe leku polega na indukowaniu apoptozy lub zatrzymaniu cyklu komórkowego w fazach G0/G1.[6-10] Podstawowa aktywność metforminy w tym zakresie sprowadza się do aktywacji kinazy białkowej aktywowanej przez AMP (AMPK), co prowadzi do zahamowania aktywności kinazy białkowej treoninowo-serynowej (mTOR) odpowiedzialnej za metabolizm, wzrost, unaczynienie, proliferację komórek nowotworowych i zdolność do tworzenia przerzutów.[11-14] Ponadto aktywacja AMPK poprzez aktywację białka p53 zatrzymuje cykl komórkowy.[15] Autorzy wskazują również na działanie metforminy niezwiązane z AMPK: do zatrzymania cyklu komórkowego może dochodzić na drodze zmniejszenia ekspresji cykliny D1[16] lub poprzez zmniejszenie aktywności telomerazy.[10]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Przeciwnowotworowy efekt metforminy w raku trzonu macicy

Badania epidemiologiczne wskazujące, że otyłość i cukrzyca typu 2 to istotne czynniki ryzyka rozwoju raka trzonu macicy, powodują, że metformina przez [...]

Przeciwnowotworowy efekt metforminy w raku szyjki macicy

Opisane powyżej molekularne mechanizmy działania metforminy z dużym prawdopodobieństwem mogą powodować zahamowanie wzrostu komórek raka szyjki macicy. Wykazano to na niektórych [...]

Przeciwnowotworowy efekt metforminy w raku jajnika

Badania in vitro wykazały, że metformina hamuje wzrost i indukuje apoptozę w komórkach raka jajnika. Efekt ten ulega wzmocnieniu w obecności [...]

Co ogranicza badania kliniczne nad zastosowaniem metforminy w nowotworach narządu rodnego

Jak wynika z dostępnego piśmiennictwa, w badaniach in vitro stosowane dawki metforminy wahają się od 165 do 6600 mg/l, podczas kiedy [...]

Podsumowanie

Coraz więcej danych przemawia za tym, że przeprogramowanie metaboliczne w guzie nowotworowym promuje niekontrolowaną proliferację, nawet w warunkach stresu, stąd zainteresowanie [...]